Sigursteinn um nýjustu vendingar í Guðmundarmálinu: „Hefði strax átt að vekja upp miklar grunsemdir“

„Ég hef ákveðnar hugmyndir um það hvað er á seyði,“ segir Sigursteinn Másson um þær handtökur og yfirheyrslur sem lögreglan hefur framkvæmt að beiðni setts saksóknara vegna vinnu endurupptökunefndar Guðmundar- og Geirfinnsmálsins. 

Sigursteinn framleiddi og skrifaði handrit að myndinni Aðför að lögum þar sem þetta stærsta sakamál Íslands er krufið til mergjar. Í vikunni handtók lögreglan tvo menn og yfirheyrði þá vegna málsins. Morgunblaðið sagði frá því að lögreglan hefði leitað á heimili sambýliskonu annars tveggja mannanna í fyrradag. Þessar yfirheyrslur eru sagðar tengjast einungis hvarfi Guðmundar Einarssonar þann 26. janúar 1974.

Sigursteinn segist ekki hafa það staðfest hverjir voru handteknir en er með ákveðnar hugmyndir um það.

Blasti við fyrir 20 árum

„Það blasti við okkur fyrir 20 árum síðan að Guðmundar-málið virtist hafa verið sett af stað vegna ábendingar sem kom frá tilteknum aðila haustið 1975 og sérkennilega í því öllu saman var að það virtist aldrei verið farið ofan í saumana á því af hverju þessi aðili benti sérstaklega á Sævar Ciesielski og Erlu Bolladóttur í þessu sambandi og Kristján Viðar Viðarsson. Þannig þessi einstaklingur sagði nokkrum sinnum við mig og fleiri að hann beri ábyrgð á hvarfi Guðmundar,“ segir Sigursteinn sem bætir við að spurningin sé hversu trúverðugur sá framburður er.

„Á sínum tíma komum við á þessu framfæri til þar til bærra aðila en þetta var bara eitt af svo mörgu sem var að koma fram á þeim tíma en eftir því sem tíminn líður sér maður að það hefði verið full ástæða til að rannsaka þetta miklu betur. Þessum manni var líka sleppt úr gæsluvarðhaldi um leið og hann gaf þennan framburð á þessum tíma. Það er í sjálfu sér vitnisburður sem lögreglan hefði fyrir löngu síðan átt að kanna,“ segir Sigursteinn.

„Hve vel var það rannsakað að sá einstaklingur sem taldi sig hafa vitneskju um hvarf Guðmundar væri ekki sjálfur viðriðinn það hvarf með einhverjum hætti,“ segir Sigursteinn og segir ekki hægt að útiloka að gæsluvarðhaldsfanginn hafi mögulega komið fram með þennan framburð í Guðmundarmálinu til að reyna að losna úr gæsluvarðhaldi og bæta sinn hag. 

Sögðust hafa ekið á mann sem svipaði til Guðmundar

Sigursteinn vann að myndinni Aðför að lögum frá janúar 1996 til maí 1997 en á sínum tíma tók hann viðtöl fjölda fólks sem var með allskyns ábendingar, vísbendingar og hugmyndir um hvað hafi gerst. Meðal annars barst framburður frá tveimur mönnum sem sögðust hafa ekið á mann á Reykjavíkurvegi sömu nótt og Guðmundur hvarf og lýsingin á þeim manni svipaði mjög til Guðmundar Einarsson. Voru mennirnir tveir saman í bílnum en þeim bar ekki saman hver hefði ekið bílinn, á hvers konar bíl þeir voru og í einum framburðinum var þriðji maðurinn kominn í bílinn og svo framvegis.

„Það hefði strax átt að vekja upp miklar grunsemdir. Við fórum á eftir mörgu þessu og meðal annars þessum framburði. Á þeim tíma var enginn áhugi á yfirvöldum að rannsaka yfir höfuð og hafa þann möguleika á borðinu að rangir dómar hafa verið felldir. Það var ekki fyrr en eftir að þættirnir höfðu verið sýndir vorið 1997 sem að fór að örla á slíkum áhuga og reyndar ekki fyrr en nokkrum árum síðan þegar þessi endurupptökunefnd var skipuð,“ segir Sigursteinn.

„Allar tilraunir til að vekja athygli á því að það voru þarna ákveðnar vísbendingar, sumar trúverðugri en aðrar, sem bentu til þess að þetta hefði verið með allt öðrum hætti en dómarnir sögðu til um. Það var enginn áhugi fyrir því að kanna það á sínum tíma. Við ákváðum það á sínum tíma eftir að hafa farið í gegnum slíkar ábendingar að við ætluðum ekki að vera í því að reyna að upplýsa nákvæmlega hvað hefði orðið um Guðmund Einarsson eða Geirfinn Einarsson, það væri ekki okkar hlutverk heldur en hitt að sýna að dómarnir væru rangir og rangt fólk haft fyrir sök,“ segir Sigursteinn. 

Hafði sig sérstaklega í frammi eftir að þættirnir voru sýndir

Hann segir þann sem sat í gæsluvarðhaldi haustið 1975 hafa haldið þeim framburði sínum til streitu að bera ábyrgð á hvarfi Guðmundar. „Að hann algerlega úti í bláinn komið sök á þetta fólk og hann hafi verið að beina athyglinni frá sjálfum sér. Og í betri stöðu í gæsluvarðhaldi og því máli sem hann var í þá,“ segir Sigursteinn og hafi maðurinn sérstaklega haft sig í frammi síðustu ár eftir að þættirnir voru sýndir. 

„Hann hefur verið illa haldinn af alkóhólisma. Það hefur verið erfitt því að á sínum tíma kom margt annað frá honum sem getur ekki staðist. Það er oft ákveðinn mælikvarði á það þú getur ekki farið lengur með ákveðna vitneskju því það er svo margt annað í kring sem gengur ekki upp. Það var okkar mat að við ætluðum ekki að fara að setja þetta í prógrammið ef um væri að ræða samviskubit einstaklings sem væri jafnvel að reyna að taka á sig eitthvað sem hann hefur ekki gert en vegna þess að hann kom sökinni á þau,“ segir Sigursteinn.

Endurupptökunefndin mikilvæg staðfesting

Sigursteinn fór á stuttan fund með endurupptökunefndinni fyrir fjórum árum en hann hefur kynnt sér störf nefndarinnar og segir hana vera mikilvæga staðfestingu á öllu því sem fram kom í þáttunum á sínum tíma. 

„Enda hefur ekkert einasta atriði, hvorki stórt né smátt, verið hrakið af því sem fram kom í þáttunum fyrir 20 árum. Þá fórum við yfir hvernig framburðirnir voru fengnir með harðræði og því sem við getum kallað í dag pyndingum og margra ára einangrunarvist við alveg hörmulegar aðstæður og hvernig framburðirnir voru tvist og bast og ekki heil brú í þeim á löngum tímabilum fyrr en þeir voru allt í einu samræmdir þó fólk væri í einangrun. Þetta gat auðvitað aldrei gengið og það voru engin handbær sönnunargögn né nokkur vitni sem héldu vatni og drógu þau vitnisburði til baka. Málið var reist á sandi og hefði aldrei átt að dæmast hvorugt málið en þetta hefur endurupptökunefndin staðfest í rauninni,“ segir Sigursteinn. 

Aldrei spurt hvar maðurinn var þessa janúarnótt

Hann segir sérstakt að vera áhorfanda að þessu máli svona mörgum árum síðar. „En ég ímynda mér að þetta sé það sem er að gerast, að menn séu að átta sig á því að upphaf málsins er Guðmundarmálið og menn hefðu átt að átta sig á því allan tímann að það skipti öllu máli að fara vel ofan í saumana á því upphafi. Og þegar menn sjá hvernig það fer af stað með þessum gæsluvarðhaldsfanga sem hefði ekki átt að teljast mjög trúverðugur um önnur sakamál á sínum tíma þá hefði alveg verið ástæða einn dag eða tvo til að virkilega rannsaka hann og spyrja hvar varst þú þess janúar nótt 1974, hvað varst þú að gera? En það virðist aldrei hafa gerst,“ segir Sigursteinn sem vill ekki gefa upp nafn þessa manns sem sat í gæsluvarðhaldinu.

„Ég held að það yrði alveg rangt að gera það.“

Trúir ekki öðru en Hæstiréttur samþykki endurupptöku

Hann segist eiga fastlega von á því að tillaga endurupptökunefndarinnar um endurupptöku málsins verði samþykkt af Hæstarétti. 

„Það er ekkert annað hægt og ekkert annað í stöðunni að Hæstiréttur verður að samþykkja þetta og ég ætla ekki að hugsa þá hugsun til enda ef Hæstiréttur hafnar enn einn ganginn endurupptöku eftir allt sem er komið í ljós á þessum tuttugu árum.  Þannig að ég trúi því að þetta verði endurupptekið næsta vetur. Þetta tekur allt óskaplega langan tíma.  Þetta á að liggja fyrir og hefur legið fyrir tuttugu ár  að það er ekki einu sinni sönnun fyrir því hvað varð um þessa menn og það er ekki sönnun fyrir því þetta fólk sem var dæmt hafi nokkuð komið nálægt þessum mannshvörfum. Það er bara í einhverjum skrýtnum einræðisríkjum að það taki allan þennan tíma að laga svona kolvitlaus mál.“