Leyfilegur hámarkshraði í þéttbýli hratt brokk

„Það var kveðið á um umferð í lögreglusamþykktum. Þá var bannað að fara hraðar um götur Reykjavíkur en á hröðu brokki,“ segir Snorri Bjarnason, ökukennari til fjörutíu ára, hlæjandi um lagaumhverfið áður en fyrstu íslensku bifreiðalögin voru sett. Þau voru sett árið 1914 og fagna hundrað ára afmæli nú í lok júlí.

Fyrsti bíllinn, oftast kallaður Thomsenbíllinn, kom til landsins árið 1904. Þá giltu engin bifreiðalög. Snorri segir bílinn hafa verið afllítinn. „Hann var svo kraftlaus að það þurfti að ýta honum upp Bankastrætið.“ Ditlev Thomsen kaupmaður, sem flutti inn bílinn, réð sérstaklega bílstjóra til að aka bifreiðinni. Sá þurfti að sækja sérstakt námskeið erlendis áður en bifreiðin var flutt til landsins til að geta ekið henni. Hugtakið bifreiðakennari varð nefnilega fyrst til á Íslandi með tilkomu laganna. Það hefur síðan breyst í tímans rás og orðið að starfsheitinu ökukennari.

Þegar bílum fór að fjölga í kjölfarið varð þörfin fyrir formlega lagasetningu öllum ljós. „Það var farið að reyna á ýmislegt í sambandi við þetta. Það þurfti að setja reglur um forgang, hraða og varúð. Nefndu það,“ útskýrir Snorri. „Menn hafa gert sér grein fyrir því að þegar það koma svona tæki, sem eru þung, hafa mikið afl og fara á ákveðnum hraða þá náttúrulega þarf að setja mönnum einhverjar skorður.“

Lögin kváðu á um hámarkshraða í þéttbýli sem mátti aldrei vera meiri en 15 kílómetrar á klukkustund. Í dreifbýli var leyfilegt að keyra á allt að 35 kílómetrum á klukkustund. Nú er leyfilegur hámarkshraði í þéttbýli 50 kílómetrar á klukkustund og bara af því ljóst að margt hefur breyst.

Í dag lögð áhersla á hegðun í umferðinni

Nú eru í gildi umferðarlög frá árinu 1987. „Lögin hafa þróast heilmikið,“ segir Snorri. „Hugsunin í þeim hefur breyst.“ 

„Á fyrstu árunum hefur kannski áherslan eða fókusinn verið lagður meira á bílinn en umferðina en þegar umferðin verður flóknari og ökutækjum fjölgar þá þarf að setja fókusinn meira á hegðunina í umferðinni og samspil við reglurnar,“ útskýrir Snorri. Það kalli á að vanda hlutina og leggja áherslu á umferðarkennslu.

Samkvæmt reglugerð sem sett var ári eftir að lögin tóku gildi þurfti ökuskírteini til þess að aka bifreið í höfuðborginni. Fyrsta árið urðu bílstjórarnir 12 en þeim hefur farið ört fjölgandi síðan. Bílprófsaldur var fyrst um sinn 21 árs en hann er nú 17 ára.