Óholl framleiðsla í íslenskum fjörðum

Laxeldi við Íslandsstrendur er enn komið á dagskrá. Stórfelld áform eru á teikniborðinu um sjókvíaeldi á norskum laxi og eldisfrömuðir lofa nú í þriðja skipti gulli og grænum skógum. Sama platan er spiluð eins og áður.

En margt hefur breyst og nýjar upplýsingar um þessa atvinnugrein hafa komið fram. Tvær nýjar rannsóknir sýna að eldislax er hættuleg fæða fyrir mannfólkið. Þessar rannsóknir hafa verið framkvæmdar af norskum og skoskum aðilum. Niðurstaðan er sú að uppsöfnun þrávirkra eiturefna í feitum eldislaxi er hættuleg heilsu manna. Sérstaklega er varað við að ófrískar konur og börn neyti eldislaxins. Laxeldismenn á Íslandi munu sjálfsagt halda því fram að lax sem alinn er við Ísland sé eitthvað betri. Einnig er reynt að halda því að almenningi að eldi á norskum laxi við strendur landsins sé vistvænt. Þessi vænleiki er þó ekki meiri en svo að úrgangur frá 10 þúsund tonna eldi samsvarar skolpi frá a.m.k. 150 þúsund manna byggð. Þá er ótalin sú áhætta sem tekin er með því að ala innfluttan norskan stofn í sjó við Ísland.

Greining á genamengi laxa hefur leitt í ljós að norski laxinn, sem illu heilli var fluttur til landsins á níunda ártug síðustu aldar, er mjög frábrugðinn eða fjarskyldur íslenskum laxastofnum. Og eldislaxinn sleppur úr kvíum. Í Noregi er almennt viðmið að einn lax sleppi fyrir hvert tonn sem alið er. Raunveruleikinn er því sá að strokulaxar af norskum uppruna verða á sveimi við strendur landsins. Eitthvað af þessum laxi verður kynþroska og mun leita í ferskvatn til að hrygna. Íslenskar laxveiðiár eru nauðugt í boði fyrir þennan vágest.

Nýjar rannsóknir Veiðimálastofnunar hafa leitt í ljós að innstreymi framandi laxastofna er hættulegt staðbundnum stofnum. Það er sá veruleiki sem við stöndum frammi fyrir. Upphrópanir eldismanna undanfarið um skaðsemi seiðasleppinga breyta þar engu um og gerir þeirra hlut í engu betri. Fullyrðingar um að strokulaxar lifi ekki af sjávardvöl minnir á umræðuna þegar minkurinn var fluttur til landsins.

Sporin hræða. En auðvitað eru eldismenn, með fráleitum málflutningi sínum, að vinna fyrir salti í grautinn. Þeir hika því ekki við að afvegaleiða þessa alvarlegu umræðu. Þeir ganga svo langt að fullyrða nú að það sé bara til bóta að sá norski hrygni í íslenskar ár!

Tjónið af norskum eldislaxi í íslenskum ám verður ekki einungis á laxastofnum þeirra. Ímynd íslenskrar stangveiði myndi hrynja. Í stað ímyndar hreinleika og óspilltrar náttúru kæmi umhverfissóðaskapur. Það eru engir slíkir hagsmunir undir í laxeldi við Ísland að forsvaranlegt sé að taka þá áhættu með náttúru landsins að ala norskan frjóan lax í kvíum við Ísland.