Er heimilt að mismuna ef það einfaldar málið?

Í lok desember 2012 samþykkti Alþingi að hækka hámarksgreiðslu Fæðingarorlofssjóðs til foreldra í fæðingarorlofi úr kr. 300.000 í kr. 350.000. Þetta þýðir að hámarksgreiðsla sjóðsins er orðin jafnhá og hún var fyrir skerðinguna sem núverandi ríkisstjórn framkvæmdi eftir kosningarnar 2009.

Einn grundvallarmunur er þó á ákvörðun sömu stjórnar frá 2009 um að skerða greiðslurnar og þeirri ákvörðun sem tekin var fyrir síðustu áramót um að hækka þær aftur. Í nýju lögunum er kveðið á um að þau öðlist gildi 1. janúar 2013 og eigi aðeins við um foreldra barna sem fæðast, eru ættleidd eða tekin í varanlegt fóstur 1. janúar 2013 eða síðar. Þetta þýðir að hámarksgreiðsla úr Fæðingarorlofssjóði til foreldra barns sem fæddist 31. desember 2012 er 14% lægri en til foreldra barns sem fæddist daginn eftir.

Árið 2009, þegar sama ríkisstjórn skerti greiðslurnar um sömu fjárhæð, var ekkert slíkt ákvæði í lögunum. Skerðingin tók gildi 1. janúar 2010 og gilti fyrir alla sem þá áttu rétt til greiðslu úr Fæðingarorlofssjóði, óháð fæðingardegi barns.

Velferðarráðherra hefur skýrt forsendur þessarar mismununar. Á dv.is, hinn 17. desember 2012, er orðrétt haft eftir honum: „Það kemur alltaf upp þetta álitamál við hvaða tímamörk á að miða og við höfum fundið það út að það er einfaldast um leið og lögin eru samþykkt að gefa þann tíma.“ Skýringin á því að mismuna foreldrum með þessum hætti er sem sagt sú að ríkisstjórnin fann það út eftir athugun á málinu að þetta væri „einfaldast“. Ekki fylgdi þó sögunni hvers vegna sérstaklega flókið var talið að láta breytinguna gilda gagnvart öllum sem eiga rétt á greiðslum úr sjóðnum, óháð því hvenær barnið fæðist. Ekki fylgdi heldur sögunni hvers vegna ekki var einfaldast árið 2009 að láta skerðingu á hámarksgreiðslunni eingöngu ná til foreldra þeirra barna sem fæddust eftir 1. janúar 2010.

Fær ekki staðist

Ofangreind skýring velferðarráðherra fær ekki staðist. Stæðist hún myndi það sama væntanlega gilda um aðrar sambærilegar greiðslur frá hinu opinbera. Atvinnuleysisbætur voru t.d. hækkaðar 1. júní 2011. Því mætti hugsa sér að sá sem varð atvinnulaus 1. janúar 2011 fengi lægri atvinnuleysisbætur en sá sem missti vinnuna 1. ágúst 2011 vegna þess að það væri „einfaldast“. Fjárhæðir bóta almannatrygginga hækka um flest áramót. Með sama hætti og að framan greinir ætti öryrki, sem hóf að þiggja bætur frá Tryggingastofnun 1. janúar 2012, ekki rétt á þeim hækkunum sem urðu 1. janúar 2013, af því að það er „einfaldast“.

Það er mismunun ef foreldrar barna fá mismunandi háa greiðslu úr fæðingarorlofssjóði, þrátt fyrir að eiga rétt til hámarksgreiðslu. Samkvæmt stjórnarskrá eru allir jafnir fyrir lögunum og hvers kyns ómálefnaleg mismunun er bönnuð. Þess er reyndar ekki getið berum orðum þar að óheimilt sé að mismuna fólki ef það má vera til einföldunar fyrir hið opinbera. Undirrituð leyfir sér þó að efast um að það sé málefnaleg mismunum og skorar á svonefndu velferðarstjórnina að leiðrétta þessa mismunun.