Þver­sögn Ís­lands í Palestínumálinu: Um full­veldi, sam­sekt og réttarríkið

Eðli þjóðar skilgreinist oft ekki af þeim meginreglum sem hún boðar, heldur af fylgni hennar við þær þegar á reynir í pólitískum og siðferðilegum álitamálum. Í áratugi hefur Ísland ræktað ímynd sína á alþjóðavettvangi sem verndari mannréttinda og staðfastur stuðningsmaður alþjóðlegs réttarríkis. Lykilstoð í þessari sjálfsmynd hefur verið eindreginn og langvarandi stuðningur við palestínsku þjóðina, afstaða sem virtist ná hápunkti sínum þann 29. nóvember 2011, þegar Alþingi samþykkti með afgerandi meirihluta að viðurkenna Palestínu sem sjálfstætt og fullvalda ríki. Þessi meginreglufasta afstaða, sem var tímamótaskref fyrir vestrænt ríki, virtist vera birtingarmynd djúpstæðs vilja almennings og stjórnmálamanna.

Nákvæm skoðun á síðari aðgerðum Íslands afhjúpar hins vegar djúpa og truflandi þversögn. Heilindum þessarar afstöðu hefur verið fórnað með röð ákvarðana af hálfu ríkisstjórnarinnar sem eru ekki aðeins siðferðilega ósamrýmanlegar heldur einnig lagalega óverjandi. Þetta er greining á þeirri þversögn, saga um hvernig yfirlýstum gildum þjóðar var fórnað af eigin stjórnvöldum.

Fyrsta og harkalegasta sinnaskiptin áttu sér stað árið 2018. Ríkisstjórn undir forystu Katrínar Jakobsdóttur, forsætisráðherra og formanns Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs, flokks sem hefur frið og mannréttindi að leiðarljósi í stefnuskrá sinni, hafði umsjón með kaupum á Hermes-mannlausum loftförum (drónum) frá Elbit Systems, stærsta einkarekna vopnaframleiðanda Ísraels. Að bera fyrir sig fáfræði er ekki trúverðug vörn fyrir þessa ákvörðun. Notkunarsaga Hermes-drónans var ekkert leyndarmál; hún var í raun helsta sölurök vörunnar.

Dróninn var illræmdur fyrir að vera „prófaður í bardaga“ (e. „battle-tested“) í hernaðaraðgerð Ísraels, „Operation Protective Edge“, á Gasasvæðinu árið 2014. Hlutverk hans í vöktun og skotmarksgreiningu í þessu umsáta landsvæði var ítarlega skrásett. Afleiðingar þessara vopna ná þó langt út fyrir upphaflegan reynsluvettvang þeirra – staðreynd sem ég get persónulega og sársaukafullt vitnað um.

Sem íslenskur ríkisborgari var ég stödd í Íran í síðasta mánuði, þegar Ísraelar gerðu loftárásir þann 13. júní 2025, og tókst mér að yfirgefa landið aðeins tveimur dögum síðan. Þetta var ekki fjarlægur atburður á skjá; þetta var flókin aðgerð sem miðaði að því að skapa ringulreið. Ég var þar þegar fréttir bárust af því að Hermes 900 drónar – af sömu gerð og notaðir eru gegn almennum borgurum í Palestínu – hefðu verið skotnir niður. Ég var þar þegar írönsk yfirvöld lögðu hald á hundruð sjálfsmorðsdróna í næsta nágrenni við dvalarstað minn. Hinn djúpstæði ótti þessarar stundar kristallast í skilaboðum frá syni mínum heima á Íslandi, þar sem hann spurði eina einfalda, skelfilega spurningu: „Ertu á lífi?“

Þessi beina ógn við íslenskan ríkisborgara var gerð möguleg af hernaðarlegum iðnaðarkomplex sem lítur á mannlegar þjáningar sem viðskiptatækifæri. Ísraelski vopnaiðnaðurinn hefur breytt hernumdu palestínsku svæðunum í tilraunastofu til að þróa og kynna ný vopn, með tækni sem er markaðssett um allan heim með þeirri óbeinu tryggingu að vera „prófuð í bardaga“ á Palestínumönnum. Þetta er kerfi sem sérstakur skýrslugjafi Sameinuðu þjóðanna, Francesca Albanese, hefur greint í skýrslum sínum, þar sem hún lýsir ferli „þjóðarmorðsásetnings“, veruleika sem rit á borð við Economic & Political Weekly hafa greint sem „að hagnast á þjóðarmorði“.

Þetta vekur upp siðferðislega spurningu af magnaðri þyngd: Var raunverulega enginn annar valkostur? Voru engar sannanlega árangursríkar eftirlitsaðferðir tiltækar til að vakta fiskimið Íslands? Sú ákvörðun að auðga stærsta vopnaframleiðanda Ísraels með almannafé, með kaupum á vöru sem prófuð var á almennum borgurum eingöngu til að fylgjast með fiski, samræmist varla mannúðargildum.

Þetta óhjákvæmilega samhengi gerir aðgerðaleysi íslenskra stjórnvalda óverjandi. Lagaramminn sem fordæmir þessar aðgerðir er ótvíræður. Í fullvalda ríkinu Líbanon er stöðug og óheimil notkun Ísraela á hernaðardrónum gróft brot á fullveldi ríkisins sem jafngildir stríðsglæpum þegar almennir borgarar eru drepnir. Í hinu hernumda Palestínu er notkun þeirra kjarninn í þeim ásökunum sem leiddu til þess að Alþjóðaglæpadómstóllinn (ICC) gaf út handtökuskipun þann 21. nóvember 2024 á hendur forsætisráðherra Ísraels fyrir stríðsglæpi og glæpi gegn mannúð. Að lokum falla hinar tilefnislausu árásir á Íran alfarið undir skilgreininguna á „árásarglæp“ – æðsta alþjóðaglæpnum samkvæmt Rómarsamþykktinni.

Heimurinn er harmi sleginn yfir þjóðarmorðinu á Gasa, tilfinning sem íslenska þjóðin deilir af heilum hug. Samt sem áður hefur núverandi ríkisstjórn, undir forystu Bjarna Benediktssonar, með málsmeðferð sinni komið í veg fyrir að formlegt vopnasölubann gegn Ísrael fari í atkvæðagreiðslu á Alþingi. Þetta leiðir okkur að lokaspurningunni: Hvers vegna lýtur pólitísk forysta Íslands stjórnanda sem Alþjóðaglæpadómstóllinn hefur gefið út handtökuskipun á hendur fyrir, og lætur þannig alþjóðlega réttarríkið deyja hægum dauðdaga?

Vilji þjóðarinnar er ekki tillaga; í lýðræðisríki er hann grundvallarfyrirmælin sem löggjafinn hefur umboð til að framfylgja. Ef núverandi leiðtogar eru ekki í embætti til að framfylgja vilja íslensku þjóðarinnar í máli sem varðar jafn djúpstæð lagaleg og siðferðileg gildi, þá verður að taka undir þá kröfu sem heyrst hefur á götum Reykjavíkur: þeir ættu að segja af sér.

Viðauki: Atkvæðagreiðsla um þingsályktun 1/140, Viðurkenning á Palestínu (29. nóvember 2011)

Sögðu JÁ - 38:

●Samfylkingin: Árni Páll Árnason, Helgi Hjörvar, Jóhanna Sigurðardóttir, Jón Gunnarsson, Katrín Júlíusdóttir, Kristján L. Möller, Lúðvík Geirsson, Magnús Orri Schram, Oddný G. Harðardóttir, Ólína Þorvarðardóttir, Róbert Marshall, Sigmundur Ernir Rúnarsson, Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Skúli Helgason, Valgerður Bjarnadóttir, Össur Skarphéðinsson.

●Vinstrihreyfingin – grænt framboð: Álfheiður Ingadóttir, Árni Þór Sigurðsson, Bjarkey Gunnarsdóttir, Katrín Jakobsdóttir, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Steingrímur J. Sigfússon, Svandís Svavarsdóttir, Þuríður Backman.

●Framsóknarflokkurinn: Birkir Jón Jónsson, Eygló Harðardóttir, Gunnar Bragi Sveinsson, Höskuldur Þór Þórhallsson, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, Sigurður Ingi Jóhannsson, Siv Friðleifsdóttir, Vigdís Hauksdóttir.

●Hreyfingin: Birgitta Jónsdóttir, Margrét Tryggvadóttir, Þór Saari.

●Óháðir: Lilja Mósesdóttir, Guðmundur Steingrímsson.

Sagði NEI - 1:

●Framsóknarflokkurinn: Ásmundur Einar Daðason.

Sátu hjá - 13:

●Sjálfstæðisflokkurinn: Ásbjörn Óttarsson, Birgir Ármannsson, Bjarni Benediktsson, Einar K. Guðfinnsson, Guðlaugur Þór Þórðarson, Jón Gunnarsson, Kristján Þór Júlíusson, Ólöf Nordal, Pétur H. Blöndal, Ragnheiður E. Árnadóttir, Ragnheiður Ríkharðsdóttir, Tryggvi Þór Herbertsson, Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir.

Höfundur er lögfræðingur og stjórnmálaskýrandi

***English version***

Iceland's Palestinian Paradox: A Study in Sovereignty, Complicity, and Law

Byline: Gína Júlía Waltersdóttir, Lawyer and Political Analyst Date: July 14, 2025

The character of a nation is often defined not by the principles it declares, but by its adherence to them in moments of political and moral consequence. For decades, Iceland has curated an international image as a champion of human rights and a staunch supporter of the international rule of law. Central to this identity has been its vocal solidarity with the Palestinian people, a position that seemed to reach its zenith on November 29, 2011, when the Althingi, Iceland's Parliament, voted decisively to recognize Palestine as an independent and sovereign state. This principled stand, a landmark for a Western nation, appeared to be the manifestation of a deeply held public and political will.

Yet, a critical examination of Iceland’s subsequent actions reveals a profound and disturbing paradox. The integrity of this principled stand has been compromised by a series of governmental decisions that are not only ethically incongruous but legally untenable. This is an analysis of that paradox, a story of how a nation’s stated values were betrayed by its own government.

The first and most jarring reversal occurred in 2018. A coalition government led by Prime Minister Katrín Jakobsdóttir of the Left-Green Movement—a party whose very platform is ostensibly rooted in peace and human rights—oversaw the procurement of a Hermes-type unmanned aerial vehicle (UAV) from Elbit Systems, Israel's largest private arms manufacturer. The claim of ignorance is not a plausible defense. The operational history of the drone was not a secret; it was, in fact, its core selling point.

The drone was notoriously "battle-tested" during Israel's 2014 "Operation Protective Edge" in Gaza. Its instrumental role in surveillance and targeting in this besieged enclave was widely documented. The consequences of these weapons, however, extend far beyond their initial testing ground—a fact I can personally and painfully attest to.

As an Icelandic citizen, I was in Iran just last month, during the June 13, 2025 Israeli attacks, and I managed to leave the country only two days ago. This was not a distant event viewed on a screen; it was a complex operation designed to sow chaos. I was there when reports emerged that Hermes 900 drones—the same type used against civilians in Palestine—were shot down. I was there when Iranian authorities reportedly confiscated hundreds of suicide drones very close to where I was staying. The visceral fear of that moment was crystallized in a message from my son back home, asking a simple, horrifying question: "Are you alive?"

This direct threat to an Icelandic citizen was enabled by a military-industrial apparatus that views human suffering as a business opportunity. The Israeli arms industry has turned the occupied Palestinian territories into a laboratory for developing and showcasing new weaponry, with technologies marketed to the world with the implicit guarantee of being "battle-tested" on Palestinians. This is a system that the UN Special Rapporteur on the occupied Palestinian territories, Francesca Albanese, has analyzed in her official reports, detailing the process of genocidal intent. It is a reality that publications like India's Economic & Political Weekly have analyzed under the term "Profiting from Genocide," where the international arms trade becomes inseparable from the crime itself.

This raises a question of staggering moral weight: was there truly no other option? Were there no demonstrably effective surveillance methods available to monitor Iceland's fishing waters? The choice to enrich Israel's largest arms manufacturer with public funds, purchasing a product tested on civilians simply to surveil fish, is a decision hardly in line with humanitarian values.

This unavoidable context makes the Icelandic government's inaction indefensible. The legal framework condemning these actions is unambiguous. In the sovereign nation of Lebanon, Israel's constant and unauthorized use of military drones is a flagrant violation of national sovereignty that constitutes war crimes when civilians are killed. In occupied Palestine, their use is foundational to the allegations that led the International Criminal Court (ICC) to issue an arrest warrant on November 21, 2024, for the Prime Minister of Israel for war crimes and crimes against humanity. Finally, the unprovoked attacks on Iran fall squarely under the definition of the "crime of aggression"—the supreme international crime under the Rome Statute.

The world is outraged by the genocide in Gaza, a sentiment shared overwhelmingly by the Icelandic nation. Yet, the current government, led by Prime Minister Bjarni Benediktsson, has procedurally refused to allow a formal arms embargo against Israel to go to a vote in Parliament. This leads to the ultimate question: Why is the political leadership in Iceland bowing before a leader for whom the ICC has issued an arrest warrant, and thereby allowing the international rule of law to die a slow death?

The will of the people is not a suggestion; in a democracy, it is the fundamental instruction upon which lawmakers are empowered to act. If the current leaders are not there to represent the will of the Icelandic people on an issue of such profound legal and ethical importance, then one must echo the calls heard in the streets of Reykjavik: they should step down.

Appendix: Voting Record on Parliamentary Resolution 1/140, Recognition of Palestine (Nov 29, 2011)

Voted FOR (Já) - 38:

Social Democratic Alliance (Samfylkingin): Árni Páll Árnason, Helgi Hjörvar, Jóhanna Sigurðardóttir, Jón Gunnarsson, Katrín Júlíusdóttir, Kristján L. Möller, Lúðvík Geirsson, Magnús Orri Schram, Oddný G. Harðardóttir, Ólína Þorvarðardóttir, Róbert Marshall, Sigmundur Ernir Rúnarsson, Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Skúli Helgason, Valgerður Bjarnadóttir, Össur Skarphéðinsson.

Left-Green Movement (Vinstrihreyfingin – grænt framboð): Álfheiður Ingadóttir, Árni Þór Sigurðsson, Bjarkey Gunnarsdóttir, Katrín Jakobsdóttir, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Steingrímur J. Sigfússon, Svandís Svavarsdóttir, Þuríður Backman.

Progressive Party (Framsóknarflokkurinn): Birkir Jón Jónsson, Eygló Harðardóttir, Gunnar Bragi Sveinsson, Höskuldur Þór Þórhallsson, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, Sigurður Ingi Jóhannsson, Siv Friðleifsdóttir, Vigdís Hauksdóttir.

The Movement (Hreyfingin): Birgitta Jónsdóttir, Margrét Tryggvadóttir, Þór Saari.

Independents: Lilja Mósesdóttir, Guðmundur Steingrímsson.

Voted AGAINST (Nei) - 1:

Progressive Party (Framsóknarflokkurinn): Ásmundur Einar Daðason.

ABSTAINED (Sat hjá) - 13:

Independence Party (Sjálfstæðisflokkurinn): Ásbjörn Óttarsson, Birgir Ármannsson, Bjarni Benediktsson, Einar K. Guðfinnsson, Guðlaugur Þór Þórðarson, Jón Gunnarsson, Kristján Þór Júlíusson, Ólöf Nordal, Pétur H. Blöndal, Ragnheiður E. Árnadóttir, Ragnheiður Ríkharðsdóttir, Tryggvi Þór Herbertsson, Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir.