Tillitssemi gagnvart kröfuhöfum banabiti ríkisstjórnar

Tillitssemi gagnvart erlendum kröfuhöfum varð fráfarandi ríkisstjórn að falli í síðustu kosningum. Þetta segir Jón Daníelsson hagfræðingur sem stýrir rannsóknarstofnun við London School of Economics.

Efnahagsbatanum á Íslandi hefur verið hampað sem kraftaverki, ekki síst af erlendum fréttaskýrendum. Því undruðust margir þegar Íslendingar kusu burt ríkisstjórn sem ber ábyrgð uppgjörinu eftir fall fjármálakerfisins og kusu flokkanna sem voru við völd þegar bólumyndunin var sem mest sem leiddi síðan til hrunsins. Jón Daníelsson, sem stýrir rannsóknarstofnun um kerfisáhættu við London School of Economics, leitast við að svara þessari spurningu í grein á vefnum VOX.

Í greininni fjallar Jón um meintan efnahagsbata hér á landi og varpar fram spurningu hvort hann sé orðum aukinn. Jón segir að við fyrstu sýn bendi allar hagtölur til þess að staðan á Íslandi sé góð. Verðbólga sé 3 prósent, atvinnuleysi 5 prósent og ríkissjóður sé nálægt jöfnuði. Þá hafi hagvöxturinn numið 1,6 prósentum í fyrra.

Jón bendir hins vegar á að Ísland standi frammi fyrir miklum endurgreiðsluvanda sem muni ágerast á næstu árum. Háar fjárhæðir í eigu erlendra kröfuhafa séu fastar á Íslandi vegna fjármagnshaftanna. Þegar þetta fjármagn fari úr landi muni gengi krónunnar líklega falla. Jón bendir einnig á að fjárfestingarstig hér á landi sé afar lágt. Fyrir hrunið hafi þetta verið svipað og annars staðar í Evrópu, eða um 21 prósent af landsframleiðslu en nú sé þetta hlutfall hér 14 prósent, eða það fimmta lægsta í Evrópu.

Þá segir Jón að fráfarandi ríkisstjórn hafi barið sér á brjóst að hafa varið velferðarkerfið eftir hrun og verndað þá tekjulægstu í samfélaginu. Íslendingar upplifi það hins vegar ekki þannig. Þá hafi ójöfnuður með tilliti til tekna aukist í samfélaginu samkvæmt nýrri úttekt OECD og niðurskurður bitnað harkalega á velferðarkerfinu eftir hrunið.

Jón Daníelsson segir hins vegar að ein helsta ástæða þess að Íslendingar hafi kosið fráfarandi ríkisstjórn burt í kosningunum hafi verið tillitssemi og umburðarlyndi hennar í garð erlendra kröfuhafa. Ríkisstjórnin hafi látið undan þrýstingi Alþjóðagjaldeyrissjóðsins að sýna erlendum kröfuhöfum umburðarlyndi. Jón nefnir þar Icesave-málið sérstaklega og þá hafi viðskiptabankarnir verið afhentir vogunarsjóðunum í tengslum við uppgjör á þrotabúum föllnu bankanna.