Þörf á vernd uppljóstrara

Hópur þingmanna hefur lagt fram frumvarp um vernd uppljóstrara á Íslandi. Uppljóstrar eru sagðir hafa gegnt mikilvægu hlutverki við að koma upplýsingum um misgerðir gegn almannahagsmunum ítrekað á framfæri til almennings.

Á Íslandi eru í gildi lög til verndar heimildarmönnum en hingað til hefur ekki verið sambærileg löggjöf um uppljóstrara. Starfsmenn fyrirtækja eða stofnana sem koma upplýsingum um umrætt fyrirtæki eða stofnun á framfæri teljast uppljóstrarar, að sögn Róberts Marshall sem er fyrsti flutningsmaður tillögunnar.

Fjölda mörg alþekkt dæmi um uppljóstrara má nefna erlendis frá, líklega er sá frægasti Mark Felt sem gekk undir nafninu Deep Throat en hann upplýsti blaðamennina Woodward og Bernstein um misgerðir Richards Nixons á meðan hann gegndi embætti forseta Bandaríkjanna. Fjöldamörg ríki hafa þegar breytt lögum eða hafið slíkt ferli til verndar uppljóstrurum til að hvetja einstaklinga til að miðla upplýsingum um misgjörðir en núgildandi lagaleg vernd uppljóstrara samkvæmt íslenskum lögum lýtur aðallega að þeim sem njóta verndar sem heimildarmenn fjölmiðla.

Evrópuþingið hefur ályktað um nauðsyn á aukinni vernd uppljóstrara. Þar hafa uppljóstrarar verið skilgreindir sem einstaklingar sem vekja athygli á ástandi til að koma í veg fyrir misgjörðir sem setji aðra þjóðfélagsþegna í tiltekna hættu. Lögð er áhersla á að uppljóstranir séu tækifæri til að láta aðila bera ábyrgð í þjóðfélaginu og séu vopn í baráttunni gegn spillingu og óstjórn, bæði á opinberum vettvangi en einnig í einkageiranum. Í ályktunum Evrópuþingsins kemur fram að mikill fælingarmáttur sé fólginn í óttanum við hefndaraðgerðir fyrir fyrirhugaða eða hugsanlega uppljóstrara. Bent er á að í Bretlandi finnist nýleg dæmi um stórslys sem hefði mátt koma í veg fyrir og að það hafi orðið til þess að þar voru sett framsækin lög um vernd uppljóstrara.

Flutningsmenn tillögunnar eru Róbert Marshall, Lúðvík Geirsson, Þráinn Bertelsson, Guðmundur Steingrímsson, Björgvin G. Sigurðsson, Mörður Árnason, Ólína Þorvarðardóttir og Sigmundur Ernir Rúnarsson.