Krónan og frankinn

Andrés Pétursson, formaður Evrópusamtakanna, birti grein í Fréttablaðinu 3. október sl. undir fyrirsögninni „Svisslendingar tengja frankann við evruna!“ Ekki er hægt að skilja grein Andrésar á annan hátt en að með þessu hafi svissneski seðlabankinn, sem stóð einn að baki þessum aðgerðum, lýst yfir eindregnum stuðningi við evruna.

Alls ekki er um það að ræða að verið sé að binda frankann við evruna heldur á aðeins að stöðva styrkingu frankans vegna fjarmagnsflótta frá evrusvæðinu sem ógnar efnahag Sviss. Einnig hafa vextir á innlánum verið lækkaðir í núll, sem Seðlabanki Íslands hefði átt að gera á þeim tíma þegar krónan var að styrkjast úr hófi og með því koma í veg fyrir vaxtamunarviðskipti.

Aðgerð bankans kemur til vegna vantrúar á evruna en ekki tiltrúar eins og skilja má á grein Andrésar. Staðreynd málsins er sú að evran er í miklum vanda sem leiðtogar Evrópu hafa ekki getað fundið neina lausn á. Grundvöllur að vanda evrunnar er að efnahagur þeirra ríkja sem eru innan evrunnar hefur þróast á ólíkan máta, þar sem sum löndin hafa staðið sig vel og skulda lítið en önnur, sérstaklega í Suður-Evrópu, hafa safnað skuldum og efnahagur þeirra dregist saman. Mikið ójafnvægi hefur því myndast á evrusvæðinu og sum lönd þurfa nauðsynlega á því að halda að gjaldmiðillinn veikist til að jafnvægi geti náðst í efnahag þeirra en önnur lönd sem ráða meira ferðinni standa betur og valda því að evran nær ekki að veikjast.

Þetta misræmi á aðeins eftir að ágerast þar til eitthvað verður undan að láta. Að minnsta kosti er fyrirséð að ákveðin lönd verða að fara út úr evrunni til að ná tökum á efnahag sínum og þar fer Grikkland fremst í flokki. En hvað gerist ef evrusvæðið fer að riðlast? Það er alveg óljóst, a.m.k. eru flestir sammála um að það verði ekki heillaspor fyrir evruna og að miklir óvissutímar taki þá við, sem geti leitt til þess að evrusamstarfið í heild riðlist.

En ef við hverfum aftur að svissneska frankanum þá er það sem gerir hann að eftirsóknarverðum gjaldmiðli á óvissutímum annars vegar sú staðreynd að hagkerfið stendur vel og þá sérstaklega eignalega séð, sem var alltaf veikleiki Íslands, sem var með neikvæða erlenda eignastöðu á þeim tíma þegar bankarnir voru í hraðri uppbyggingu. En aðalástæðan fyrir sterkri stöðu frankans um þessar mundir er að hann er að stórum hluta á gullfæti, sem virðist enn og aftur vera að sýna sig að sé helsta vörnin fyrir óvissu og sveiflum í hagkerfi heimsins.

Ísland ætti því að horfa til Sviss um hvernig málefnum gjaldmiðilsins er háttað. Hægt væri að byggja upp gjaldmiðil á Íslandi sem er stöðugur og nothæfur í alþjóðlegum viðskiptum með því að taka upp gullfót og þar með væri kominn hinn margumtalaði bakhjarl án aðkomu erlendra ríkja. Það er þó ljóst að það tekur langan tíma að byggja upp stöðu hagkerfisins í það horf að nettó eignastaða verði jákvæð og hægt verði að afla nægilegs gullforða til að vera bakbein krónunar. Til þess þarf að koma þjóðarátak með vel skilgreind markmið og mjög agaða peninga- og hagstjórn. Í mínum huga snýst þetta um sjálfstæði þjóðarinnar fyrst og fremst.

Lítilli þjóð sem er skuldsett erlendum ríkjum er hætt við að missa sjálfstæði sitt og stöðu í samfélagi þjóðanna. Því er um þjóðaröryggismál að ræða og þar sem erlendar þjóðir eyða stórum fjárhæðum til hermála ættum við að hafa svigrúm til aðgerða. Ísland er blessunarlega herlaust land og af þeim sökum þurfum við ekki að bera þann gríðarlega kostnað sem önnur ríki hafa af hernaðarumsvifum sínum. En þess í stað ættum við að huga að efnahagslegu öryggi þjóðarinnar með sama hætti og aðrar þjóðir horfa til hernaðarlegs öryggis.

Ríkið ætti að leggja til hliðar í sjóð fé sem er á við það sem önnur ríki leggja til hermála í eins konar þjóðaröryggissjóð. Þessi sjóður væri þá aðgengilegur í neyðartilfellum eins og þegar við stöndum frammi fyrir hruni og myndi einnig hafa þau áhrif að vextir gætu verið lágir eins og í Sviss. Sjóðurinn yrði að eiga eignir sem væru með raunverulegt virði sem væri aðgengilegt og seljanlegt á tímum efnahagslegrar upplausnar, en sagan sýnir að það er helst gull sem uppfyllir þessar þarfir. Þetta ætti að vera markmið bæði þeirra sem vilja taka upp evruna og þeirra sem vilja krónuna áfram, því að það er alveg ljóst að við fáum ekki aðild að evrusamstarfinu fyrr en við höfum náð tökum á okkar efnahags- og peningamálum sjálf, því evran þarf ekki á því að halda að annað vandamál bætist við. Nóg eru þau fyrir.