Möguleg skýring á kynbundnum launamun, ábending til forsætisráðherra

Forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, lýsti í viðtali við Fréttablaðið laugardaginn 24. september sl. áhyggjum sínum af kynbundnum launamun hjá ríkinu.

Vissulega ber að fagna því að ráðherra vilji beita sér í jafn mikilvægu máli og jafnrétti til launa.

Hins vegar er það túlkunaratriði hvernig best verður ráðið við þennan landsins forna fjanda, sem kynbundinn launamunur er.

Taxtar, svigrúm og aukagreiðslur

Forsætisráðherra bendir á aukagreiðslur og svigrúm í stofnanasamningum sem mögulega rót vandans, enda leiti slíkar greiðslur í ríkari mæli til karla en kvenna. Bæði þessi úrræði, þ.e. að greiða umfram taxta og að fullnýta það svigrúm í stofnanasamningum sem gefst til að hækka laun, eru viðbrögð við kröfum um hærri laun en felast í lágmarksröðun samninga. Kjarasamningar, þar með talið sá hluti þeirra sem nefnist stofnanasamningur, kveða á um lágmarkskjör, en hvergi stendur skrifað að ekki megi greiða laun umfram samninga (nema að vísu hvað varðar tiltölulega nýlegt bann fjármálaráðuneytisins við því að greiða ríkisstarfsmönnum hærri laun en sem nemur grunntaxta forsætisráðherra).

Rétt er að hafa það hugfast að laun samkvæmt taxta eru almennt mjög lág hjá ríkinu miðað við almennan vinnumarkað og að almennt er ríkið vinnustaður kvenna umfram karla.

Því væri það í mínum huga fyrsta mál á dagskrá hjá ríkinu, sem aðgerð til höfuðs kynbundnum launamun, að hverfa frá þeirri láglaunastefnu sem þar ríkir.

Það er komið nóg af því að jafna kjörin niður á við, tími til kominn að jafna þau upp.

Verðmætamat málaflokka

Launamunur kynjanna hjá ríkinu tengist náið launamun milli málaflokka, en það er staðreynd að laun eru almennt hærri á þeim sviðum ríkisrekstrar sem lúta að framkvæmdum en félags-, heilbrigðis- og menntamálum. Forsætisráðherra bendir á þetta í viðtalinu og lýsir yfir vilja til að leiðrétta þessa stöðu. Það er kominn tími til að hækka launaviðmið í „mannlegu" geirunum, þannig að hægt sé að segja að umönnun sjúkra verði jafnverðmæt og umsýsla fjár svo klassískt dæmi sé tekið.

Samkeppnislaun

Karlar í starfi hjá ríkinu tilheyra oftar en konurnar stéttum sem starfa jafnt á almennum sem opinberum vinnumarkaði, þeir eru með öðrum orðum oftar í samkeppnisstöðu hvað varðar störf og laun. Sá sem getur gengið í betur launað starf á almennum markaði hefur jafnan meira vogarafl til að sækja sér aukagreiðslur en hinn sem eingöngu á þess kost að starfa á vettvangi hins opinbera.

Aukagreiðslur og svigrúm í stofnanasamningum þyrfti síður að nota ef laun væru almennt metin hærra í grunninn.

Kynbundnar launalækkanir

Forsætisráðherra virðist í umræddu viðtali vonsvikin með árangur af launalækkunum ríkisins í kjölfar hrunsins, sem „var talið að ... myndu bitna meira á körlum en konum". Eins virðist hún telja það vandamál að þær launalækkanir séu nú „að einhverju leyti að ganga til baka". Það hlýtur að teljast varasöm aðferð að beita kynbundnum launalækkunum til að jafna kjör, þótt einhver gæti haldið því fram að tilgangurinn helgaði meðalið.

Bandalag háskólamanna leggst gegn aðgerðum sem framkalla eiga kynbundna launalækkun, enda ekki á það bætandi að lækka laun hjá ríkinu.

Horfumst frekar í augu við það að laun ríkisstarfsmanna eru of lág og að ríkið er ekki samkeppnishæft um starfsfólk nema með því að deila út allra handa sporslum.