Tannlækningar og réttindi barna

Tannskemmdir hjá íslenskum börnum eru tvisvar sinnum algengari en hjá börnum í Skandinavíu, en fimmtán ára börn á Íslandi eru með að meðaltali 4 skemmdar tennur (Munnís 2005). Allt að 40% barna komu EKKI til tannlæknis árið 2010 á Íslandi. Hver er ástæðan? Hún er sú að styrkir almannatryggingakerfis Íslendinga til tannlækninga hafa ekki fylgt verðlagi. Þá er afgangur upp á 300 milljónir hjá SÍ á hverju ári. Stafar það af því að gjaldskrá heilbrigðisráðherra er alltof lág.

Útgjöld hins opinbera til tannlækninga voru árið 1999, 0.15% af vergri landsframleiðslu en árið 2010 var þetta hlutfall 0.08% (Hagstofa Íslands). Á mannamáli myndi þetta vera kallaður næstum 50% niðurskurður á rúmum áratug. Er einhver hissa á að tannskemmdir séu algengar hér, ætti það ekki einmitt að vera eðlilegt? Tannskemmdir eru algengasti sjúkdómur í börnum en það gleymist oftast að þetta er sá sjúkdómur sem er þó auðveldlega hægt að koma alveg í veg fyrir. Til þess þarf öflugar og skipulagðar forvarnir og þær þurfa að vera til staðar í öllum byggðum landsins.

Viðmiðunarþjóðir okkar í Skandinavíu hafa náð góðum árangri í fækkun tannskemmda en þar er veitt mun meira fé til málaflokksins. Eins og gefur að skilja nýtast fjárheimildir þar mun meira í forvarnir en viðgerðir miðað við á Íslandi, þar sem tannskemmdir eru tvöfalt algengari hér. Í Noregi er tannlæknakostnaður per íbúa 12 þúsund ísl. kr. (á ári) en á Íslandi er þessi tala rúm 4 þúsund kr. Þannig myndi kostnaður ríkisins vera í kringum 3,8 milljarðar á ári á Íslandi ef við veittum sömu upphæð (per íbúa) í þetta og Norðmenn. Raunin er að 1,3 milljarðar eru settir í þetta hér (1,6 millj. skv fjárlögum en 0,3 millj. ekki nýttir). Þarna munar miklu og til að ná viðunandi árangri þarf að stórauka fjárheimildir frá Alþingi til tannlækninga. Þetta hafa stjórnvöld vitað að minnsta sl. 5 ár en hafa algjörlega hunsað ráðleggingar fagaðila. Ríkið hefur þó þá skyldu að styðja barn til heilbrigðis og vernda það gegn vanrækslu (sjá 19. og 24. grein Barnasáttmála) enda hefur Umboðsmaður barna gert athugasemdir við framkvæmd hins opinbera á málaflokknum.Hefur Alþingi í hyggju að draga úr heilsuvernd tanna enn frekar? Það bara stenst enga skoðun.

Foreldrar! Þið berið ábyrgð á tönnum barna ykkar, þrátt fyrir allt. Burstið tennur barna ykkar tvisvar á dag, notið tannþráð reglulega (a.m.k. þrisvar í viku), forðist að gefa börnum sælgæti og gos og heimsækið tannlækninn ykkar reglulega. Óhætt er að benda á ógrynni fræðsluefnis á tannheilsa.is og tannsi.is. Það ætti svo að vera krafa barnafjölskyldna á Íslandi að hið opinbera styðji við þær með þann kostnað sem því miður er nauðsynlegur við tannlækningar jafnt og aðra heilbrigðisþjónustu barna. Málstaður tannlækna hefur hlotið lítinn hljómgrunn og tími til kominn að kjósendur þingmanna láti í sér heyra.