Krónan og árið kvatt

Heiðar M. Guðjónsson og Ársæll Valfells leggja til í grein í Fréttablaðinu 2. desember sl. að við Íslendingar tökum upp aðra mynt hinn 1. febrúar 2009. Að mínu mati er gamlársdagur í ár heppilegri dagsetning eins og Kristinn Pétursson leggur til í grein í Morgunblaðinu daginn áður.

Stuðningur við þá dagsetningu byggir á nokkrum veigamiklum ástæðum.

Þegar íslensk fyrirtæki gera upp í árslok, en það er uppgjörsdagur flestra fyrirtækja, mun koma í ljós að mörg þeirra eiga ekki fyrir skuldum á núverandi gengi. Eigið fé þeirra er neikvætt. Mikil hækkun erlendra lána í krónum vegna gengisfallsins og vanmat sumra eigna vegna verðbólgu leiðir til þessarar niðurstöðu. Heimild löggjafans til almenns endurmats eigna, sem færa mætti á höfuðstól án tekjufærslu, og uppgjör skulda á sterkara gengi gæti breytt dæminu. Hérlendis er mikil reynsla af slíku endurmati frá fyrri árum.

Þótt aðstæður þjóðarinnar séu erfiðar gerast þær ekki betri til einhliða upptöku evru. Hana má framkvæma á sterkara gengi en nú gildir enda ræðst gengið nú mun frekar af stjórnarfarinu en framtíðarhorfum í efnahagsmálum. Nýsett lög um gjaldeyrishöft gera mál jafnvel enn verri. Vissulega eru erlendir aðilar með stöðu í krónunni sem þeir kunna að vilja losa. Það ætti þó að vera auðvelt að finna út hverjir þeir eru og reyna samninga. Þeir kunna jafnvel að vilja eiga hér fé í evrum á hærri vöxtum. Ef þessir aðilar vilja út úr hagkerfinu er frestur á illu verstur. Það getur ekki verið tilgangur löggjafans að vernda erlenda spákaupmenn með gjaldeyrishöftum frá því að skipta krónum yfir í erlenda mynt á versta gengi krónunnar sem við höfum þekkt í Íslandssögunni. Þjóðin ætti að standa stjórnvöldum nær.

Ef seðlar og mynt í krónum væru innleyst t.d. á genginu 150 krónur eða styrkara kemur það bæði fólki og fyrirtækjum vel, sem skulda í erlendri mynt, miðað við núverandi gengi. Þessir aðilar sæju þá betur fram úr skuldum. Þeir sæju líka fram á lækkandi vexti. Innflutningsverslunin þyrfti ekki að hækka verð á innfluttri vöru og verðhækkanir gætu jafnvel gengið til baka. Þannig yrði verðbólgan minni og verðbætur lána lægri.

Verðtryggingu ætti hins vegar að viðhalda, enda er hún besta leiðin sem fundin hefur verið upp til þess að semja um lán til langs tíma á lægri raunvöxtum en væru lán óverðtryggð. Hins vegar mætti Seðlabankinn gjarnan nýta lagaheimildir sínar og gera kröfu um fasta vexti í slíkum samningum. Lánveitandi á ekki að geta breytt vöxtum verðtryggðra lána einhliða á lánstímanum.

Evrópusambandið getur ekki neitað Íslendingum um að taka upp evru á eigin kostnað. Sú aðgerð hjálpar efnahagslífinu að komast út úr vandanum. Íslendingar hafa áður farið í gegnum myntbreytingu sem er í eðli sínu svipuð. Það var gert 1. janúar 1981 þegar verðgildi krónunnar var hundraðfaldað. Nú er deilitalan einungis önnur. Gamlársdagur er rétti tíminn og hann kemur ekki aftur.

Höfundur er rekstrarhagfræðingur.