Bændur í Húnaþingi taka upp evru

Mikil umræða hefur verið um ókosti krónunnar okkar á undanförnum vikum og einkum nefnt að vextir eru hér mjög háir, að krónan sveiflast mikið og að hagstjórn er erfið í litlu, opnu hagkerfi.

Og víst er hagstjórnin erfið. Seðlabankinn hækkar vexti til að draga úr eftirspurn. En hvað gerist? Háir vextir laða að erlent fjármagn, gengi krónunnar hækkar, verð á nýjum bílum lækkar. Ekki nema von að hagstjórnin gangi illa.

Tilgangur hagstjórnar er að hafa áhrif á framboð og eftirspurn lykilþátta efnahagskerfisins svo sem vinnuafls, fjármagns, fjárfestinga og neyslu. Grunnhugsunin er sú að aukin spurn eftir takmörkuðum gæðum leiði til verðhækkunar og þar með verðbólgu og þar með lakari lífskjara. En þá vaknar lykilspurning: ERU GÆÐIN TAKMÖRKUÐ? Flestir merkustu hagfræðingar heims hafa komið frá Bandaríkjunum eða Bretlandi þ.e. stærstu hagkerfunum og frá sjónarhóli þeirra eru gæðin áreiðanlega takmörkuð, a.m.k. til skemmri tíma litið.

En frá sjónarhóli smáþjóðar eru þau það EKKI, það er meira en nóg til í heiminum af peningum og vinnuafli fyrir Íslendinga og flæðið er svo til frjálst hingað. Þetta höfum við nýtt okkur í uppsveiflu undanfarinna ára. Og svo bregður við að samfara aukinni eftirspurn hefur verðið á aðföngum lækkað en ekki hækkað! Því að útlenskt vinnuafl og peningar eru mun ódýrari en íslenskt. Er nema von að uppsveiflan verði lífleg? Og ég spyr; er hagstjórnin kannski ekki bara ógerleg heldur líka óþörf? Og hvað gerist í niðursveiflu í litlu samfélagi sem ekki hefur sjálfstæðan gjaldmiðil? Hinn mikli „hagstjórnarvandi“ Mývetninga sem hlaust af lokun Kísiliðjunnar leystist af sjálfu sér með að hluti vinnuaflsins fór til Reyðarfjarðar.

Utanríkisráðherra á hrós skilið fyrir að hamra á þeim möguleika að þjóðin taki upp evru án þess að ganga í Evrópusambandið. Aðrir stjórnmálamenn og embættismenn hafa verið duglegri að hugsa um vandamál en lausnir í því máli. Björn Rúnar Guðmundsson hagfræðingur hjá greiningardeild Landsbankans skrifaði góða grein um málið í Fréttablaðið 13. des. sl. Hann lýsir því sem raunhæfum kosti að taka upp evru með því að hætta að mestu innlendri peningamálastjórn og skipta út íslenskum seðlum fyrir evrur.

Bændur í Húnaþingi eru byrjaðir að taka upp evruna þótt ekki hafi þeir fulltrúa í stjórn sameiginlegs seðlabanka Evrópu. Veiðifélag Víðidalsár hefur árum saman gert leigusamninga að hluta í erlendri mynt. Leigutakinn selur veiðileyfin að hluta til úr landi og dregur með þessu úr gjaldeyrisáhættu sinni. Bóndinn fær hluta tekna sinna í erlendri mynt og getur fjármagnað nýju dráttarvélina með erlendum lánum. Þannig lækkar hann vaxtabyrði sína án þess að taka áhættu af gengi krónunnar.

SVÞ hafa hugleitt hvort verslanir ættu að taka við evrum og ASÍ hefur hugleitt að gefa fólki kost á launum í evrum. Þegar fólkið og fyrirtækin verða einn dag öll búin að taka upp evruna munu stjórnmálamenn og embættismenn kannski segja eins og Grettir sterki forðum að „verður það er varir og svo hitt er eigi varir“.

Höfundur rekur sauðfjárbú í Húnaþingi og er formaður stjórnar NordVest verðbréfa hf. í Reykjavík (sem reyndar er alveg ótengt Norðurlandi vestra!)