Verð­lags­eftir­lit Við­reisnar – Gamall draugur í fylgd skattalækkunar

Það er fátt sem hljómar betur í eyrum almennings en þegar ríkið ákveður loksins að lækka skatta.

Tillaga ríkisstjórnarinnar um að færa virðisaukaskatt á eldsneyti úr 24% niður í 11% er skref í rétta átt, þó tímabundið sé, enda nýtur lækkunin stuðnings allra flokka á Alþingi.

Breytingin viðurkennir einfalda staðreynd: að ríkið hefur verið of þungt á bensíndælunni og að heimilin bera þann kostnað. Verst er þó að lækkunin samsvarar ekki nema um 10% af skattahækkunum stjórnvalda í desember.

En svo kemur „kaupbætirinn“; heldur úldinn.

Frumvarpið sem hér um ræðir og er til lokaafgreiðslu í dag, er ekki bara skattalækkun. Heldur er líka lagt til að endurvekja opinbert verðlagseftirlit – kerfi sem Íslendingar töldu sig hafa kvatt með tilheyrandi létti fyrir áratugum. Þarna er verið að opna aftur dyr að verðlagsstýringu, með öllum þeim afleiðingum sem sagan kennir okkur að fylgi slíkum æfingum fortíðar.

Í nefndaráliti minnihluta er bent á að slíkt fyrirkomulag skapar óvissu, dregur úr samkeppni og getur haft beinlínis skaðleg áhrif á markaðsstarfsemi. Það er ekki tilviljun að umsagnir frá Samtök atvinnulífsins, Viðskiptaráð Íslands og Samtök verslunar og þjónustu taka í sama streng: ríkisafskipti af verðmyndun grafa undan eðlilegum hvötum markaðarins og draga úr gagnsæi.

Sagan er líka óþægileg fyrir þá sem vilja líta fram hjá henni. Verðlagseftirlit á Íslandi var ekki bara tæki – það var vandamál. Það skapaði skort, bjagaði verðmyndun og ýtti undir það sem kalla má „skuggahagkerfi“ þar sem raunverulegt verð fann sér aðrar leiðir.

Það sem gerir málið þó sérlega áhugavert – og eiginlega dapurlegt – er hlutverk Viðreisnar.

Flokkur sem hefur byggt sjálfsmynd sína á frjálsum markaði og evrópskum umbótum (eins og þau kalla það) gengur nú fremst í flokki í því að endurvekja forsjárhyggju fortíðar.

Ríkisstjórnin reynir að ramma málið inn sem tímabundið og markvisst inngrip. En það er einmitt þannig sem slík kerfi byrja: sem „tímabundin“ úrræði sem festast síðan í sessi.

Það er rétt að fagna lækkun virðisaukaskatts á eldsneyti. Sú lækkun skilar raunverulegum ávinningi. En að hengja á hana verðlagseftirlit er slík sending úr fortíðinni að helst mætti halda að Viðreisn hafi gengið af göflunum.

Vafalaust varð þessi furðulega nálgun til á sameiginlegum fundum stjórnarflokkanna þriggja, en það er varaformaður Viðreisnar, fjármálaráðherra, sem mælir fyrir málinu. Hann er svo að vísu skilinn eftir einn úti á berangri, en enginn þingmaður stjórnarflokkanna lét svo lítið að halda ræðu við aðra umræðu málsins, sem fór fram í gær. Þá var mönnum orðið ljóst hverslags furðuverk þetta verðlagseftirlit er en þeir bara geta ekki bakkað.

Það var semsagt enginn stjórnarliði sem treysti sér í ræðu til að tala fyrir verðlagseftirlitinu – það segir nokkra sögu.

Við ættum að hafna þessum draugi fortíðar – en í dag mun Viðreisn sennilega fá að ráða og landsmenn allir fá að lifa með verðlagseftirliti Viðreisnar.

Höfundur er þingmaður Miðflokksins.