Ná ekki að leika árangur Wagner eftir

Hermennirnir sem stjórna Malí, Níger og Búrkína Fasó eru sagðir sjá eftir því að vísa bandarískum og frönskum hermönnum á brott á undanförnum árum og þiggja þess í stað aðstoð Rússa við að berjast gegn öflugum víga- og uppreisnarhópum sem eru virkir þar og annars staðar á Sahel-svæðinu.

Það hefur þó ekki farið eins og vonast var eftir en árásum vígamanna á þessu svæði hefur fjölgað gífurlega á undanförnum árum og umsvif þeirra hafa aukist. Vígahópar, og þá aðallega Jama’at Nusrat al-Islam wal-Muslimin (JNIM) eru í raun sagðir stjórna stórum hlutum Malí og Búrkína Fasó.

Vígahópar hafa lengi haldið til á Sahelsvæðinu svokallaða en þar er átt við þurrt svæði suður af Sahara-eyðimörkinni sem nær yfir þvera Afríku. Þar hafa þeir um árabil hagnast á óskráðum gullnámum, auk þess sem hóparnir skattleggja íbúa á yfirráðasvæðum sínum og fjármagna sig með ránum.

Hóparnir fjármagna sig einnig með smygli á fíkniefnum og fólki, svo eitthvað sé nefnt.

Sjá einnig: Stór hluti Sahelsvæðisins í hættu

Samkvæmt heimildum Wall Street Journal hafa herforingjastjórnirnar og þá sérstaklega yfirvöld í Malí, þar sem vígamönnum hefur vaxið verulega ásmegin að undanförnu, beðið Bandaríkjamenn um aðstoð. Sú aðstoð gæti skilað sér í formi þjálfunar hermanna í öðrum og þá líklega í Marokkó.

Þá eru ríkisstjórnir í Afríku sagðar hafa leitað til Erik Prince, sem er þekktur bandarískur málaliðastjórnandi, varðandi það hvort hann og málaliðar hans geti komið þeim til aðstoðar.

Þetta þykir til marks um minnkandi áhrif Rússa á Sahel-svæði Afríku. Þau áhrif hafa á undanförnum árum verið gífurlega mikil en það var Wagner, undir stjórn Prígósjíns, sem spilaði stóra rullu í að byggja upp þau áhrif.

Dó í sprengingu eftir uppreisn

Eins og frægt er gerðu Prígósjín og málaliðar hans uppreisn í Rússlandi sumarið 2023. Fljótt eftir að uppreisnin var stöðvuð með samkomulagi milli hans og Vladimírs Pútin, forseta, byrjaði Pútín að grafa undan Wagner og reyna að taka yfir stjórn á starfsemi málaliðahópsins.

Þegar Prígósjín fór svo til Moskvu á fundi til að reyna að halda stjórn á veldi sínu sprakk sprengja um borð í flugvél hans.

Í kjölfarið tók varnarmálaráðuneytið og leyniþjónusta rússneska hersins (GRU) yfir marga af samningum Wagner í Afríku og réði málaliða Prígósjíns til Afríkudeildarinnar.

SVR, rússneska leyniþjónustan sem starfar á erlendri grundu, öfugt við FSB (Arftaka KGB) sem starfar innan Rússlands, tók yfir stjórn „Tröllaverksmiðju“ Prígósjíns í Pétursborg.

Afríkudeildin tók þó ekki yfir samninga Wagner í Malí fyrr en í sumar. Málaliðahópurinn hefur nú tekið yfir samninga Wagner í öllum ríkjum Afríku þar sem Rússar eru með viðveru, að Mið-Afríkulýðveldinu undanskildu.

Þeir samningar sem Prígósjín og Wagner gerðu við margar ríkisstjórnir Afríku snerust að mestu um það að málaliðarnir aðstoðuðu umræddar ríkisstjórnir við að berjast gegn uppreisnar- og vígamönnum og tryggðu stöðu ríkisstjórnanna. Þetta gerðu þeir í skiptum fyrir peninga og aðgang að auðlindum ríkjanna.

Prígósjín flutti meðal annars gull, demanta, timbur og aðrar vörur frá þessum löndum. Þá var hann sagður frá hluta af hagnaði olíulinda sem málaliðar hans vörðu í Mið-Austurlöndum.

Vandræði á vandræði ofan

Í frétt WSJ segir að vandræði Rússa hafi sum verið byrjuð að stinga upp kollinum áður en Wagner var velt úr sessi. Í Malí hafa málaliðarnir til að mynda verið sakaðir um umfangsmikil ódæði gegn óbreyttum borgurum, sem sögð eru hafa reynst byr í báða vængi vígahópa.

Fólk hafi leitað til þeirra eftir vernd gegn málaliðum Wagner. Þá mun málaliðunum ekki hafa gengið vel að nýta þær auðlindir sem þeir áttu að fá aðgang að fyrir störf þeirra. Þar á meðal var stór gullæð sem þeir gátu ekki unnið vegna árása vígamanna JNIM.

Að endingu yfirgáfu þeir Malí í júní og Afríkudeildin tók við af þeim, eins og áður hefur komið fram.

Málaliðar Afríkudeildarinnar lentu þó fljótt í vandræðum og rétt rúmri viku eftir að þeir tók við af Wagner féllu margir þeirra í umsátri í norðurhluta Malí. Þá sátu uppreisnarmenn Túarega, sem barist hafa um árabil fyrir eigin ríki í eyðimörkinni í norðurhluta Malí, fyrir málaliðum og hermönnum.

Svipaða sögu er að segja frá nokkrum öðrum ríkjum Afríku, eins og Nígar, Súdan og Mið-Afríkulýðveldinu, þar sem Rússar hafa misstigið sig og skapað rúm fyrir vestræn ríki til að fylla upp í.

WSJ segir til að mynda að Prince hafi nýverið heimsótt höfuðborg Níger og rætt við ráðamenn þar um að aðstoða þá. Embættismaður frá Bandaríkjunum heimsótti einnig nýverið Malí og bauð fram aðstoð Bandaríkjamanna þar. Þá hefur yfirmaður herafla Frakklands í Afríku heimsótt Mið-Afríkulýðveldið, þar sem hann ræddi við ráðamenn um að Frakkar byrjuðu aftur að þjálfa hermenn ríkisins.