Í tómarúmi utanríkismála

Það vakti athygli að hvorki forsætisráðherra né forseti Íslands vöktu athygli á stöðu Íslands gagnvart Evrópusambandinu í nýársávörpum sínum. Það þarf þó ekki að koma á óvart því stefna þeirra beggja í Evrópumálum steytti harkalega á skeri á síðasta ári. Mikil mótmæli almennings gerðu ríkisstjórnina afturreka með tillögu sína á þingi að afturkalla aðildarumsókn Íslands að Evrópusambandinu og fánýti Rússadaðurs forseta Íslands kom berlega í ljós í aðgerðum Pútíns og hans kóna í Úkraínu. Málið er hins vegar ekki dautt því á meðan við pissum hljóðlega í skóinn í efnahagsmálum og gjaldeyrisaflandi nýsköpunarfyrirtækjum blæðir út þá er mörgum stórum spurningum um efnahagslega stöðu Íslands í sífellt samþættari heimi ósvarað. Það má því á margan hátt segja að við séum í auga stormsins varðandi stöðu Íslands í umheiminum.

Í málefnasamningi ríkisstjórnarinnar í utanríkismálum bergmálar frá Bessastöðum einhvers konar sérvalshugarfar þar sem styrkja eigi tengsl við alla aðra en þá sem við höfum átt mest og best tengsl við hingað til, þ.e. Bandaríkin og Evrópu. Utanríkisráðherra má þó eiga að hann hefur lært mikið þau tæpu tvö ár sem hann hefur setið í embætti. Hann hefur gert sér grein fyrir því að þótt það sé mikilvægt að eiga góð tengsl við sem flest ríki í heiminum þá skipta tengslin við Evrópu og Bandaríkin enn langmestu máli. Ráðherrann hefur tekið harða afstöðu gegn útþenslustefnu Rússa gagnvart nágrönnum sínum í A-Evrópu og hefur talað fyrir virkari þátttöku Íslands á vettvangi Evrópska efnahagssvæðisins.

Ríkisstjórnin er hins vegar í klemmu með aðildarumsóknina að Evrópusambandinu. Þrátt fyrir hjáróma raddir fárra einangrunarsinna er ljóst að mikill meirihluti almennings vill klára aðildarviðræðurnar. Einnig fjölgar þeim stöðugt sem átta sig á því að við þurfum að stækka þá efnahagslegu köku sem þarf að vera til skiptanna hér á landi til að skapa hér sambærileg lífskjör og í þeim löndum sem við viljum bera okkur saman við. En á meðan við erum með gjaldeyrishöft og lítinn sjálfstæðan gjaldmiðil þá drögumst við smám saman aftur úr. Ólíklegt er að núverandi ríkisstjórn sérhagsmuna vilji gera breytingu þar á. Við Evrópusinnar þurfum því líklegast að þreyja þorrann og góuna í einhvern tíma í viðbót þar til víðsýnni og alþjóðasinnaðri ríkisstjórn taki við.