Lýðræðisveislan 2026

Ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur fékk samþykki Alþingis 2009 til að hefja viðræður við ESB um aðild Íslands að Evrópusambandinu. Vinstri græn áttu aðild að ríkisstjórninni og voru þá eins og nú andstæðingar aðildar en létu samþykkt málsins á Alþingi yfir sig ganga. Þeir fengu ráðuneyti sjávarútvegs- og landbúnaðarmála. Í upphafi viðræðna átti einmitt að leggja áherslu á þessa tvo kafla aðildarsamnings en ráðherrar VG komu í raun í veg fyrir það. Þegar ríkisstjórnin fór frá voru enn margir kaflar óleystir og viðræður voru komnar í strand.

Þeir sem tóku við völdum og mynduðu ríkisstjórn eftir kosningarnar 2013, Framsóknar- og Sjálfstæðisflokkur, voru harðir andstæðingar aðildar Íslands að Evrópusambandinu. Þeir ætluðu að hætta viðræðunum en höfðu ekki þingstyrk til að slíta þeim formlega. Í stað þess sendi þáverandi utanríkisráðherra bréf 2015 til ESB um ótímabundna frestun viðræðna. Var tilkynnt sú niðurstaða formanna stjórnarflokkanna, Sigmundar og Bjarna, að viðræður myndu ekki hefjast að nýju fyrr en að fengnu samþykki í þjóðaratkvæðagreiðslu um málið.

Væntanlega hefur þessi aðferð þeirra Sigmundar og Bjarna átt að tryggja að viðræður myndu ekki hefjast aftur. Þeir vissu manna best um andstöðu almennings við NATÓ aðild, EFTA aðild og EES samninginn enda voru þessir samningar af þeirrri ástæðu aðeins samþykktir af Alþingi en ekki bornir undir þjóðaratkvæði.

Þegar fyrir lá að núverandi ríkisstjórn vildi leggja fyrir þjóðina tillögu um hefja aðildarviðræður að nýju 29. ágúst nk voru liðs­menn Sigmundar í Miðflokknum, Framsóknarmenn og liðsmenn Bjarna í Sjálfstæðis­flokknum ásamt samtökum bænda, sjávaútvegsfyrirtækja og atvinnulífs tilbúnir að gera allt sem þeir gátu til að fella slíka tillögu þannig að viðræður myndu ekki hefjast að nýju. Í sjálfu sér var ekkert sem að knúði ríkisstjórnina til að fara þessa leið, þ.e. að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu, enda lá samþykki þingsins frá 2009 fyrir og ekkert hefði átt að stöðva upptöku viðræðna á þeim grunni, ef þingmeirihulti hefði haldið.

Nú hefur kosningabaráttan staðið á milli ríkisstjórnarflokka Samfylkingar og Viðreisnar sem hafa lagt áherslu á málefnalega baráttur fyrir því að fá samþykki fyrir að leiða aðildarviðræður til lykta þannig að þjóðin fái tækifæri til að skoða samninginn og greiða um hann atkvæði. Andstæðingar þess, NEI sinnarnir, hafa beitt hvers kyns aðferðum, málefnalegum, hótunum og hræðsluáróðri, til að freista þess að fella tillöguna. Ekki er alveg ljóst hvað það er sem NEI sinnar óttast en verði NEI tillagan samþykkt skerðir það framgang lýðræðislegrar tillögu enda felur samþykkt tillögunn­ar aðeins í sér heimild til að hefja viðræður og ekkert umfram það.

Kjósum JÁ á morgun og gerum þjóðaratkvæðagreiðsluna að lýðræðisveislu.

Höfundur er hagfræðingur.