Fyrir hvern eru Neytendasamtökin að vinna?

Jóhannes Gunnarsson, formaður Neytendasamtakanna, skrifaði grein sem birtist í Fréttablaðinu þann 9. maí síðastliðinn, þar sem hann kvartaði yfir því að Neytendasamtökin ættu ekki fulltrúa í nefnd landbúnaðarráðherra um tollamál.

Mér persónulega finnst það dálítið merkilegt að það sé skipuð sérstök nefnd um tolla á landbúnaðarvörum, en ekki um aðrar vörur. Eins finnst mér mjög merkilegt að það hafi hvorki heyrst hósti né stuna frá Neytendasamtökunum um þá yfirlýsingu fjármálaráðherra að til standi að fella niður alla tolla á fatnaði og öðrum varningi, sem er ein besta kjarabót sem hægt væri að færa neytendum.

Ef við gefum okkur að tollar á erlendum landbúnaðarafurðum verði felldir niður einhliða mun það líklega ekki skila sér til neytenda. Fyrir því eru tvær ástæður; í fyrsta lagi er afar takmörkuð samkeppni í verslun á Íslandi og í öðru lagi er líklegt að atvinnustig muni veikjast sem og gengi krónunnar. Innflutningur á landbúnaðarvörum mun aukast, sem kostar gjaldeyri sem við eigum ekki mikið af.

Samkeppni með vöru og þjónustu er af hinu góða og markmið Neytendasamtakanna ætti að vera að benda á það sem mislaga fer í samkeppni og þar sem hallað er á neytendur. Umræða um neytendamál hér á landi hefur oft snúist um höft og hömlur og er þá iðulega vísað í landbúnaðinn.

Það er merkilegt að Neytendasamtökin virðast kæra sig kollótta um að ólíkt landbúnaðarvörum eru margar vörur, líkt og fatnaður og raftæki, mun dýrari hér en víðast hvar annars staðar. Tolla- og vörugjaldakerfið kemur í veg fyrir samkeppni frá þeim löndum þar sem verslunin sættir sig við lægri álagningu.

Við sem þjóð töpum á þessu, þar sem álagning á vöru er að færast úr landi í formi póstsendinga frá Kína, þar sem verðin eru mun lægri. Og það sem verra er, neytandinn er farinn að sætta sig við lakari gæði af því að verðmunurinn er orðinn svo mikill.

Þar að auki eru verslunarferðir aftur orðnar vinsælar og því flyst verslun úr landi. Eftir fall krónunnar lækkaðu laun og leiga atvinnuhúsnæðis hér miðað við önnur lönd og því ætti að vera hagstæðara að versla hér en víðast hvar í norður Evrópu. Verslunin ætti að vera í blóma hér en hún er það ekki þrátt fyrir meira en 100% fall krónunnar frá hruni. Því fer fólk í verslunarferðir og verslar í kínverskum netverslunum.

Eitt er að auka velsæld neytenda með því að lækka verð til framleiðanda á landbúnaðarvörum. Annað er að virðiskeðjan liggur alltaf frá framleiðanda til verslunar og þaðan til neytenda.

Síðan að formerkingar matvæla voru teknar af hafa ostar hækkað um 11,75% frá framleiðanda til verslunar en 17,2% frá verslun til neytenda. Mjólkin hefur hækkað um 11,22% til verslana en 14,7% til neytenda. Þessar tölur eru opinberar, tölur frá Verðlagsnefnd búvara og frá Hagstofunni.

Þetta hefur gerst án athugasemda Neytendasamtakanna. Innfluttar matvörur hafa hækkað um 5,1 % frá janúar 2012 til dagsins í dag á sama tíma og krónan styrktist um 2% gagnvart evru og rúm 8% gagnvart dollar. Þetta eru líka opinberar tölur sem Neytendasamtökin hafa heldur ekki gert athugasemdir við.

Því velti ég fyrir mér, fyrir hverja eru Neytendasamtökin að vinna. Einu tollarnar sem þau virðast hafa áhuga á eru tollar á landbúnaðarvörum. Neytendasamtökin hafa í gegnum tíðina einungis barist fyrir lækkun á tollum á landbúnaðarvörum, sem í raun mun vigta mjög lítið ef af verður, þar sem verslunin mun hirða ágóðann af lækkun innkaupsverðs.

Neytendasamtökin hafa ekki verið að berjast fyrir lækkun á tollum á fatnaði eða raftækjum sem myndi auka samkeppni í verslun. Fyrir hvern/hverja eru Neytendasamtökin að vinna?