Áætluðu arfgerðir 280 þúsund einstaklinga án samþykkis

Persónuvernd segir Íslenska erfðagreiningu hafa áætlað arfgerðir 280 þúsund einstaklinga án þeirra samþykkis. Fyrirtækið á að lagfæra sín mál fyrir 1. nóvember.

Persónuvernd komst á snoðir um málið þegar Íslensk erfðagreining, Landspítalinn og fleiri óskuðu eftir leyfi til vinnslu persónuupplýsinga í þágu verkefnis sem ber heitið „Undirbúningur að notkun raðgreiningarupplýsinga í einstaklingsmiðaðri heilbrigðisþjónustu Landspítala-háskólasjúkrahúss“.

Skemmst er frá því að segja að Persónuvernd synjaði beiðninni. Ekki sé ráðgert að afla samþykkis og því hafi Persónuvernd ekki heimild að lögum til að veita umbeðið leyfi.

"Í umsókn kemur fram að ekki aðeins þeir 95.085 einstaklingar, sem tekið hafa þátt í rannsóknum á vegum ÍE, hafi verið arfgerðargreindir heldur hafi einnig verið áætlaðar arfgerðir 280.000 náinna skyldmenna þeirra," segir Persónuvernd í umfjöllun sinni.

Í niðurstöðu Persónuverndar eru skýr fyrirmæli til Íslenskrar erfðagreiningar:

"Eins og fyrr greinir verður ráðið af umsókninni að innan veggja ÍE sé unnið með áætlaðar arfgerðir tengdar tilteknum einstaklingum án þess að þeir hafi samþykkt slíkt," segir Persónuvernd. "Með vísan til umfjöllunar hér að framan, er mælt fyrir um að ÍE skuli tryggja að öll slík vinnsla, þar á meðal varðveisla, grundvallist á samþykki. Skal ÍE leggja fyrir Persónuvernd eigi síðar en 1. nóvember næstkomandi gögn um með hvaða hætti fyrirtækið hafi farið að þeim fyrirmælum. Er viðbúið að stofnunin muni ganga úr skugga um að það hafi verið gert, eftir atvikum á kostnað ÍE ef nauðsynlegt reynist að leita sérfræðiaðstoðar í þágu þess verks."

Persónuvernd mælir þannig fyrir um í ákvörðunaorðum að ÍE skuli tryggja að öll vinnsla áætlaðra arfgerða sem tengdar eru tilteknum einstaklingum, þar á meðal varðveisla, grundvallist á samþykki viðkomandi einstaklinga og leggja fyrir Persónuvernd eigi síðar en 1. nóvember gögn um með hvaða hætti fyrirtækið hafi farið að þeim fyrirmælum.

Upplýsingarnar sem ráðgert er að miðla frá Landspítala til ÍE, eru úr svonefndum hópskrám og lúta að heilsuhögum allra þeirra sem leitað hafa til Landspítala síðustu fimm ár.

"Nánar tiltekið er um að ræða upplýsingar um sjúkdómsgreiningar, aðgerðar- og meðferðarkóða, lyfjaávísanir, mælingar, prófanir og kostnaðarflokka, auk viðeigandi dagsetninga. Þau gögn, sem þessar upplýsingar er ráðgert að samkeyra við hjá ÍE, lúta að niðurstöðum mælinga, spurningakannana og viðtala, sem gerðar hafa verið í þágu einstakra rannsókna; ættartengslum manna; sem og arfgerð einstaklinga, en hún hefur verið áætluð fyrir þá sem ekki hafa tekið þátt í rannsóknum á vegum ÍE og samstarfsaðila," segir í umfjöllun Persónuverndar.

Persónuvernd segir að í umræddu verkefni sé fyrirhugað að vinna með upplýsingar um erfðaeiginleika allra Íslendinga - sem í tilviki þeirra sem ekki hafi samþykkt þátttöku í rannsókn á vegum ÍE og samstarfsaðila sé áætluð á grundvelli líkindaútreiknings. Af skýringum ÍE, sem fram koma í bréfi fyrirtækisins til Persónuverndar, dags. 22. apríl 2013, verði ráðið að ekki sé þar aðeins um að ræða tölfræðilegar niðurstöður fyrir hópa heldur upplýsingar sem beinlínis séuu tengdar við tiltekna einstaklinga.

"Þá liggur fyrir að auk umræddra upplýsinga, sem og upplýsinga um sjúkdómsgreiningar og önnur atriði sem ÍE hefur safnað á grundvelli samþykkis, er ráðgert að vinna með víðtækar heilsufarsupplýsingar um alla þá sem leitað hafa þjónustu Landspítalans síðustu fimm ár. Þær upplýsingar er fyrirhugað að varðveita innan veggja ÍE í þau fimm til tíu ár sem áætlað er að verkefnið standi yfir, sem og í sjö ár til viðbótar. Heildarvarðveislutími gæti því orðið 17 ár," segir Persónuvernd sem kveður þetta mjög langa tíma.