Er sannleikurinn sagna bestur?

Sannleikurinn er sagna bestur. Þessi orð hafa óneitanlega notið talsverðra vinsælda um árabil og var hápunktinum líklega náð í köldum desembermánuði árið 2014 þegar spakmælin voru valin málsháttur vikunnar í Morgunblaðinu, og ekki lýgur Mogginn. Um gildi fullyrðingarinnar má þó vissulega deila. Ég ýkti t.d. eigin hæð í vegabréfinu mínu og ég lýg óhikað spurður hvaða lög hafi toppað Spotify-listann minn á árinu, rótin auðvitað hrein skömm.

 

Sumir telja slíka háttsemi þó með öllu óásættanlega. Þar fer líklega fremstur í flokki Immanuel Kant heitinn, sem taldi ósannsögli einfaldlega aldrei réttlætanlega, jafnvel þó líf og limir fólks væru í hættu ef sannleikurinn fengi að heyrast. Aðrir aðhyllast hins vegar mildari kenningar, telja jafnvel í lagi að fara með hvíta lygi þegar lífið liggur við og fyrirgefanlegt að ýkja sögur af eigin afrekum þegar setið er að sumbli, svo dæmi séu tekin.

 

Velta má fyrir sér hvaða kenningu framkvæmdastjóri stéttarfélagsins Eflingar hafði að leiðarljósi þegar hann lét eftirfarandi orð falla í vikunni í viðtali við mbl.is um yfirstandandi verkföll:

 

„..ef þú ert að vinna þau störf sem okkar kjarasamningur tekur til og okkar kjarasamningur er eini kjarasamningurinn sem er í gildi á þessu svæði um þau störf, þá náttúrulega á viðkomandi starfsmaður að vera í Eflingu. Við lítum svo á að sá starfsmaður sé bundinn af löglega teknum ákvörðunum Eflingar og beri að vera félagsmaður í Eflingu og þá eftir atvikum að leiðrétta sína félagsaðild.“

 

Það hefur nefnilega legið fyrir nokkuð lengi að ákvæði 11. greinar Mannréttindasáttmála Evrópu, sem og sambærilegt ákvæði 74. greinar Stjórnarskrár Íslands, ver bæði rétt fólks til að stofna og ganga í félög og til að standa utan þeirra. Heill aldarfjórðungur er liðinn síðan grundvallardómur margumrædds Mannréttindadómstóls Evrópu féll er að þessu sneri. Hér er greinarhöfundur þó ekki að slá sérstaklega um sig með dómaþekkingu sinni, enda er allt þetta og meira til nokkuð vel útlistað á vef Alþýðusambands Íslands, þar sem einmitt er fjallað um rétt fólks til að standa utan stéttarfélaga.

 

Þrátt fyrir allt ofangreint er ekki alveg víst að Kant myndi snúa sér í gröfinni yfir málflutningi framkvæmdastjóra Eflingar, enda er hann settur fram í formi „túlkunar“. Í samtali við Fréttablaðið segir framkvæmdastjórinn svo að á grundvelli þeirrar túlkunar verði „tilmælum beint til fólks“.

 

Það þarf hins vegar ekki mikla þekkingu til að átta sig á því að engum sem hefur kosið að standa utan stéttarfélagsins Eflingar verður gert að „leiðrétta“ þá ákvörðun sína, hvorki með „tilmælum“ né öðrum hætti.

 

Einhverjir kynnu að ganga svo langt að segja að forystumaður í verkalýðsfélagi sem þekkir ekki grundvallarsjónarmið um félagafrelsi sé á sérkennilegri vegferð í starfi sínu. Hér verður þó enginn dómur lagður á það. Hér verður heldur ekki lagður dómur á hvort viðeigandi sé að fagna verkföllum líkt og um sigur í landsliðsknattleik væri að ræða, eins og borið hefur á.

Því síður verður lagður dómur á réttmæti yfirstandandi aðgerða, stöðu hinna lægst launuðu í samfélaginu eða hvað eru „eðlileg og sanngjörn laun“, enda er það önnur og óskyld umræða.

 

Eitt hyggst undirritaður þó leggja ótvíræðan dóm á. Þegar um mikilsverða hagsmuni er að ræða, stærri hagsmuni en sentimetratölur og Spotify lista, hagsmuni sem snerta stöðugleika, störf og lífsviðurværi fólks, þá er, tvímælalaust, sannleikurinn sagna bestur.



Höfundur er laganemi við Kaupmannahafnarháskóla