Ég bara spyr

Þann 27. október birtist í Fréttablaðinu pistill eftir Jón Steinar Gunnlaugsson („Þegar rökin skortir) þar sem hann skrifar gegn grein Sifjar Simarsdóttur („Drap konur án þess að fatta það“) í sama blaði þann 24. október.

Sif rökstyður á kaldhæðinn máta í grein sinni hvers vegna ætti að setja kynjakvóta við ráðningu á hæstaréttadómara og reyna þannig að tryggja að í framtíðinni verði Hæstiréttur að helmingi til skipaður körlum og að helmingi konum.

Undanfarið hafa hæstaréttardómarar verið í miklum meirihluta karlmenn og hefur engum tekist enn að útskýra hvers vegna svo sé. Rökleiðslur Sifjar eru langt frá því hefðbundnar og taka til dæmi sem virðast alls ótengd því hvers kyns hæstaréttardómari er. En dæmin sýna augljóslega fram á að ekki er hægt að sjá allt fyrirfram, og að gamlar venjur og hefðir geti oft orðið til mikils skaða sem ekki verður greindur fyrr en hann er skeður, eða jafnvel þegar einhverju er breytt sem varpar ljósi á afleiðingar gömlu hefðanna.

Ein af röksemdafærslum Jóns Steinars er eftirfarandi:

Ég hef látið í ljósi þá skoðun að velja eigi úr hópi umsækjenda eftir hæfni og að óheimilt sé að láta kynferði þeirra koma þar við sögu. Þessi skoðun er byggð á ákvæði íslensku stjórnarskrárinnar um jafnrétti þar sem meðal annars segir að konur og karlar skuli „njóta jafns réttar í hvívetna“. Hef ég þá bent á að mannréttindin sem vernduð eru í stjórnarskránni séu bundin við einstaklinga en ekki hópa. Það yrði því brotinn réttur á umsækjanda af karlkyni ef kvenumsækjandi yrði tekinn fram yfir hann vegna kynferðis síns. Mér finnst þessi lögskýring svo augljós að ekki ætti að þurfa um hana að deila.

Það sem er mest sláandi við þessa tilvitnun Jóns, og einkar afhjúpandi hvað varðar röksemdafærslur hans almennt, er síðasta setningin í kaflanum: „Mér finnst þessi lögskýring svo augljós að ekki ætti að þurfa um hana að deila.“ Hann segir hér blátt áfram að þau rök sem hann vísi til séu svo algildur sannleikur að ekki þurfi að setja spurningarmerki við þau.

Lögmæt spurning?Svo er nú í pott búið að við lifum á svokölluðum póstmódernískum tímum, eða síðpóstmódernískum; það fer eftir því hvernig hlutirnir eru skilgreindir. Á slíkum tímum er það meðal annars talið mikilvægt að endurskoða allt það sem við köllum algildan sannleika. Sá sannleikur sem Jón vitnar í í grein sinni, oftar en einu sinni, er, eins og allt annað, undir réttmætri skoðun. Þessi augljósa lögskýring eins og Jón kallar hana virðist augljós af því að við viljum trúa því að við búum í samfélagi þar sem ekki er traðkað á réttindum fólks á grundvelli kyns, trúar, kynþáttar og fleiru. En svo er greinilega ekki þar sem vísbendingar víðast hvar benda til hins gagnstæða.

Við skulum halda okkur við Hæstarétt þar sem greinin á að vera stutt. Hæstaréttardómarar eru í yfirgnæfandi meirihluta karlmenn. Umsækjendur eru væntanlega í miklum meirihluta karlmenn. Þær konur sem sækja um get ég þó ekki ímyndað mér að séu vanhæfar í starfið, þó svo karlarnir sem taki ákvörðun um það hver hljóti næstu stöðu hæstaréttardómara, muni að öllum líkindum (ef litið er til líkinda byggðum á undanförnum árum) velja annan karl í klúbbinn.

Afleiðingarnar, sem gætu hlotist af því að stöður hæstaréttardómara séu nær alfarið skipaðar af einstaklingum af sama kyni, gætu orðið gríðarlegar. Möguleikar væru á að vandamál þess kyns, sem ekki ætti sér nægjusamlega sterka fulltrúa í hópnum, mættu ekki skilningi og að þeim væri vísað á bug. Nei bíddu... Er þetta kannski einmitt þannig? Getur verið að ástæðan fyrir því að refsing vegna kynferðisafbrots er svona óþolandi lengi í algeru lágmarki sé sú, að fórnarlömb mæti hreinlega ekki nægilegum skilningi hjá þeim sem eiga að rétta í málum þeirra? Er þetta ekki fullkomlega lögmæt spurning og þess virði að spyrja hennar? Ég bara spyr.