Fögnum fjölbreytileikanum – Uppfærum námsefnið!

Fordómar eru að mestu lærð hegðun og háð fjölskyldu, félögum og félagslegu umhverfi hvers og eins. Rannsóknir hafa sýnt fram á að börn byrja að móta fordóma milli þriggja og sex ára aldurs. Ung börn fylgja hegðun og atferli eftir því hvað umhverfið gefur af sér. Þau gera að sínu eigin það sem þau heyra og/eða sjá án þess í raun og veru að skilja af hverju. Þetta gera þau ósjálfrátt til að þóknast þeim sem veita þeim öryggi og umönnun, meðal annars foreldrum, umsjónaraðilum og kennurum.

Leik- og grunnskólar eru mikilvægur vettvangur í þessari fræðslu og mótun hugsunarháttar og mats einstaklings á umhverfinu. Í leik- og grunnskólunum fer fram mikilvæg félagsmótun sem hefur mikið að segja um það hvort einstaklingarnir mótist við þröngsýni, fordóma og afmyndun raunveruleikans eða við raunverulegar staðreyndir. Kennarar þurfa hins vegar að vera vel í stakk búnir, hafa aðgengi að fjölbreyttu námsefni og vera búnir að fara í gegnum eigin fordóma.

Þegar ég var að stíga mín fyrstu skref „út úr skápnum“ fyrir 10 árum hafði ég áhyggjur af því að börnin mín tvö myndu ekki njóta sömu lífsgæða og önnur börn sökum fordóma. Þau voru þá bæði á leikskóla og ein af þeim fáu sem áttu samkynhneigt foreldri. Ég spurðist fyrir um aðgengi barnanna á leikskólanum að fræðslu og/eða námsgögnum sem vörðuðu fjölbreytileikann í þjóðfélaginu en þar var því miður ekkert að finna. Tíu árum síðar erum við því miður á svipuðum stað hvað námsefni varðar. Sorglegt en satt!

Þó framfarir hafi verið í viðhorfi á Íslandi gætir enn mikillar mismununar minnihlutahópa líkt og fram kom í könnun sem gerð var fyrir félags- og tryggingamálaráðuneyti Íslands árið 2012 um viðhorf til mismununar. Helstu niðurstöður voru þær að 57,7% (56,9% árið 2009) svarenda töldu að fólki væri mismunað eða það áreitt vegna kynþáttar eða þjóðernis, 46,9% (35,9% 2009) vegna fötlunar eða örorku og 40,3% (41,4% 2009) vegna samkynhneigðar eða tvíkynhneigðar. Við eigum sem sagt langt í land enn!

Sýnt hefur verið fram á að með fræðslu og jákvæðum fyrirmyndum sé hægt að draga úr fordómum. Einnig hafa samskipti við einstaklinga úr minnihlutahópum dregið úr neikvæðri ímynd þess hóps. Þar sem það er mismunandi hversu mikil fjölbreytni er í barnahópum innan skólanna þarf að nýta sér aðrar leiðir til að ná til sem flestra þátta. Er ekki kominn tími á að uppfæra námsefni leik- og grunnskóla? Er ekki kominn tími á að sýna fjölbreyttara fjölskyldumynstur í námsefninu? Ætlum við að halda áfram að hafa bara stöðluðu hvítu fjölskylduna sýnilega – ljóshærð móðir, dökkhærður faðir, ljóshærð dóttir með sítt hár og sonurinn dökkhærður með stutt hár? Fögnum fjölbreytileikanum og brjótum niður þá múra sem settir hafa verið um námsefni á Íslandi.