Að umbreyta leti í velsæld

Árið 2012 kom út skýrsla á vegum McKinsey & Company um íslenska hagkerfið þar sem fram kemur að framleiðni vinnuafls hér á landi sé 20% lægri en í nágrannaríkjum. Þótt ótrúlegt megi virðast vöktu þessar niðurstöður takmarkaða athygli á sínum tíma; kannski þótti fólki þetta óþægilegar tölur, þarna var Ísland ekki meðal fremstu þjóða í því sem Íslendingar af einhverjum ástæðum tengja öðru fremur við sjálfsmynd sína: vinnusemi.

Á síðustu vikum og mánuðum hafa þessar framleiðnitölur þó óvænt skotið upp kollinum á ný og öðlast framhaldslíf; þær hafa verið dregnar inn í umræðuna um kjaramál, einkum af fulltrúum hinna svokölluðu Samtaka atvinnulífsins og hollvinum þeirra. Ýjað hefur verið að því og það jafnvel sagt beinum orðum að íslenskt vinnuafl sé aflminna en í nágrannalöndum, að íslenskt launafólk sé hreinlega latara. Það hefur verið látið liggja í loftinu að þessi meinta leti sé ástæðan fyrir því að flestallir íslenskir launamenn þurfi að gera sér að góðu mun lélegri laun en kollegar þeirra í nágrannalöndunum. Við verðskuldum ekki meira.

Það kann að vera að Íslendingar séu latir. Það getur líka vel verið að Norðmenn, Danir og Svíar séu latir. Kannski eru allir í grunninn latir ef út í það er farið. Íslenskir launamenn eru að jafnaði með jafnmarga útlimi og erlendir, líkamlegir burðir svipaðir og ekkert bendir til að við séum vitsmunalega verr útbúin en fólk í öðrum löndum. Það er m.ö.o. ekkert að íslensku vinnuafli, það er ekki skert á neinn hátt.

Tölurnar tala hins vegar sínu máli, við afköstum minna, framleiðum minna á hverjum degi. Það hlýtur þá að vera þannig að við vinnum vitlaust, eyðum tíma í óþarfa, gerum einfalda hluti flókna. Verkferlar flæktir, vinnuumhverfi óhentugt, kerfin gölluð, verklag ekki í lagi. Við erum í 20% rugli í vinnunni.

Lykillinn að velsældinni

Í sjálfu sér er þetta á vissan hátt gleðilegt því allt þetta er hægt að laga. Og ávinningurinn af því er ekkert smáræði, skjárinn á reiknivélinni minni nær ekki að rúma þá upphæð sem 20% framleiðniaukning færir þjóðarbúinu. Þetta er eiginlega ónotuð auðlind sem þarf bara að koma upp í nýtingarflokk. Ég er nokkuð viss um að íslenska vinnuaflið er til í að efla sig ef allur þessi ávinningur blasir við. En það er því miður ekki í höndum þeirra að framkvæma þá umbreytingu.

Þeir sem skipuleggja, stjórna og taka ákvarðanir eru þeir sem hafa verkfærin sem þarf í þessa leiðréttingu. Þessi hópur kallast í daglegu máli stjórnendur og millistjórnendur. Þeir halda á lyklinum að velsældinni. Þetta vekur upp ýmsar óþægilegar spurningar. Hvernig stendur á því að íslenskum stjórnendum hefur ekki tekist að vinna vinnu sína eins vel og kollegum þeirra í nágrannalöndunum? Og hvernig í ósköpunum stendur á því að þrátt fyrir þessa slöku frammistöðu hafa íslenskir stjórnendur og millistjórnendur fengið mestu kjarabæturnar á undanförnum misserum, margfalt meiri en almennir launamenn?

Nú þurfa íslenskir stjórnendur að sýna hvað í þeim býr, það er ekkert sem bendir til þess að þeir séu frá náttúrunnar hendi eitthvað verr úr garði gerðir en íslenskur almenningur. Brettið upp ermarnar á Boss-skyrtunum, sýnið að þið kunnið að nota verkfærin ykkar svo við getum skapað okkur betri kjör og aukna velsæld.