Siðblindir menn sem sækja í berskjaldaðar konur

Nýlega var rætt við aðstandendur Ástríðar, ungrar konu sem svipti sig lífi á Vogi eftir margra ára baráttu við fíknina. Í viðtalinu kom fram að eldri maður í virðulegri stöðu í þjóðfélaginu hefði táldregið konuna á Facebook þegar hún var á afar viðkvæmum stað í lífi sínu og reyndi að standa sig eftir enn eina meðferðina. Eftir að hann hafði gengið lengi á eftir henni féllst hún loks á að þiggja hvítvín og sushi heima hjá honum og féll þar með í bindindinu.

En tilfelli Ástríðar er ekki einsdæmi. Fagfólk, fyrrverandi fíklar og aðstandendur sem Fréttablaðið hafði samband við höfðu öll sömu sögu að segja; dæmin eru mýmörg um karlmenn sem leita í berskjaldaðar konur í neyslu.

Valdís Ösp Ívarsdóttir fíknifræðingur segir afar flókið að útskýra hvernig manneskjur virðast festast í ofbeldisfullum samböndum. Í einföldu máli rofni öryggiskerfi manneskju sem verður fyrir ofbeldi sem gerir hana berskjaldaðri fyrir áframhaldandi ofbeldi og ofbeldismenn þekkja slíkar konur.

„Það er eins og þolendur og gerendur þekki hverjir aðra langar leiðir og það verður til svokallað þolanda-gerandasamband sem einkennist af spennuhring og afleiðingum af ofbeldinu. Til dæmis er ung, brotin stúlka sem er í neyslu, kemur inn í fíknimeðferð eða er að jafna sig eftir meðferð, útsettari fyrir áframhaldandi ofbeldi ef hún nær ekki að vinna með þessi áföll.“ 

Valdís segir algengt að konur á þessum stað fari í óheilbrigð sambönd í leit að öryggi, væntumþykju og tengslum. Oft séu karlinn og konan bæði mjög brotin í slíkum samböndum en birtingarmyndin sé ólík. Konur verða meira þóknandi í þessum samböndum og karlar frekar stjórnendur og beiti meira ofbeldi. 

Þessar brotnu stúlkur eru einnig berskjaldaðar gagnvart siðblindum gerendum sem eru ekki endilega í fíknivanda.

„Slíkir menn eru ekki í stjórnleysi heldur með mjög skipulagt plan. Þeir eru ötulir og þolinmóðir við að finna sér fórnarlömb og leika sér jafnvel að bráðinni í marga mánuði áður en þeir láta til skarar skríða. Svona fólk er hluti af samfélagsflórunni og það er sorglegt, en þetta er að gerast í samfélaginu og hefur orðið auðveldara með samfélagsmiðlum eins og Facebook.“ 

Valdís segir mikilvægt að þegar konur berjist við fíknina og fari í meðferð sé tekið á þessum áföllum úr fortíðinni um leið.

„Í meðferðum eru karlar og konur flest öll þolendur ofbeldis. Því er mjög mikilvægt að taka á þeim vitandi það að það er tilfinningaruglingur og mörk þeirra eru óljós, dómgreindin er ekki í lagi. Meðferðaraðilar þurfa að taka þetta til greina og því er kynjaskipting í meðferðum nauðsynleg. Til þess að áframhaldandi ofbeldissambönd verði ekki til.“

Þeir finna þær á Facebook

Guðrún Björg Ágústsdóttir, ráðgjafi í Foreldrahúsi

„Hingað koma oft ungar konur sem hafa orðið fyrir því að eldri menn, sem ekki eru í neyslu, hafi notfært sér neyð þeirra,“ segir Rúna. Mennirnir nota peningagjafir, vernd eða fíkniefni til að tæla stúlkurnar til sín. „Þær fá líka að búa hjá þeim gegn því að þær sofi hjá þeim. Dæmi eru um að þeir leigi íbúðir fyrir þær sem þeir hafa svo aðgang að. Stúlkurnar eru yfirleitt leitaðar uppi og þá sérstaklega í gegnum Facebook.“ 

Selja sig á bangsadeildinni

Kristín I. Pálsdóttir, stjórnarkona í Rótinni

„Við heyrum af mjög alvarlegum atvikum innan meðferðarkerfisins og því teljum við að kynin eigi að vera algjörlega aðskilin í afvötnun. Þarna er fólk í viðkvæmu ástandi og konur eiga ekki að þurfa að hitta nauðgara sinn í meðferð, mann sem hefur hrellt þær í fortíðinni eða einhvern miklu eldri mann sem þær fara að búa með eftir meðferð í fullkomnu ójafnvægi,“ segir Kristín og að þekkt sé að ungar stúlkur séu áreittar í meðferð inni á Vogi.

„Við höfum heyrt dæmi um stúlkur sem selja sig inni á Bangsadeildinni, sem er deild fyrir þá yngstu í meðferð, þar sem þær eiga að vera í skjóli. Þessi dæmi ættu að sanna mikilvægi þess að hafa kynskiptar meðferðir.“

Kristín segir litla meðvitund vera um ólíka stöðu kynjanna í meðferð hjá SÁÁ. „Það er lítil þekking og enginn áhugi á þessum sjónarmiðum. Enda er mikill kynjahalli innan stofnunarinnar líka.“