Erum rík af illa förnu landi

Náttúruvernd „Íslenska þjóðin er afskaplega rík af illa förnu landi. Ástand lands er víða afar slæmt og stór hluti þurrlendisvistkerfa er alvarlega raskaður,“ sagði Sveinn Runólfsson landgræðslustjóri í samtali við fréttastofu 365.

Nýlega kom út ársskýrsla Landgræðslu ríkisins fyrir síðasta ár og ritar Sveinn þar formála þar sem hann segir meðal annars að landkostir séu víða í hróplegu ósamræmi við raunveruleg gróðurskilyrði í landinu. Honum þykir einnig brýnt að auka rannsóknir sem skýri betur tengsl landheilsu og landnýtingar. Sveinn segir mikilvægt markmið landgræðslu að vinna að því að sumarbeit á afréttum landsins og öðrum sameiginlegum sumarbeitilöndum verði sjálfbær og stofnunin útfæri skilvirk stjórntæki til að vinna að því.

Ljóst sé að búfjárbeit á lítt grónu landi valdi miklu beitarálagi. „Beitin fjarlægir nýgræðinginn á stóru svæði, en samt deila sumir landnotendur við vísindafólk um hvort þetta sé skaðlegt landinu og geti talist sjálfbær landnýting.“ Sveinn segir ástæður þessarar landhnignunar margar. „Fyrst og fremst stafar þetta af samspili ofnýtingar lands við áhrif óblíðra veðurafla og tíðra eldgosa,“ bætti Sveinn við. Hann segir sérkennilega stöðu ríkja á Íslandi. „Þegar tekist er á um auðlindir hafsins getur ein stofnun fyrirvaralaust lokað svæðum þar sem ástand fiskistofnanna liggur fyrir í rannsóknum. En þar sem rústuð vistkerfi blasa við mönnum á sumum afréttum geta þeir endalaust deilt um hvort ástandið sé gott eða slæmt og gróðurverndarstofnanir hafa nánast engin þvingunarákvæði til að tryggja sjálfbæra nýtingu,“ sagði Sveinn enn fremur.

Í lögum um landgræðslu og lögum um fjallskil og afréttarmál eru heimildarákvæði um gerð ítölu, þ.e. um ákvörðum leyfilegs fjölda búfjár á viðkomandi afrétt. Sveinn segir núverandi ákvæði um ítölu ekki hafa reynst skilvirk til að tryggja sjálfbæra nýtingu. Árið 1997 lauk heildarúttekt á jarðvegsrofi á Íslandi, sem unnin var af Rannsóknarstofnun landbúnaðarins og Landgræðslu ríkisins. Niðurstöður hennar sýndu umtalsvert eða alvarlegt jarðvegsrof á 40 prósent landsins, eða 52 prósentum þegar hæstu fjöll, jöklar, ár og vötn eru undanskilin.