Iðrun ökumanns mikilvægari en fangelsisdómurinn

Í vikunni var þingfesting í Héraðsdómi Vesturlands í máli ákæruvaldsins gegn ökumanni bifreiðar sem skall framan á fólksbifreið 17 ára gamallar stúlku í apríl síðastliðnum með þeim afleiðingum að stúlkan dó.

Ákært er fyrir manndráp af gáleysi, ölvunarakstur og önnur umferðarlagabrot. Ákæruvaldið fer fram á að ökumaðurinn hljóti 12 til 18 mánaða óskilorðsbundinn dóm.

Fjölskylda stúlkunnar hefur gagnrýnt að dómsvaldið nýti ekki refsiramma fyrir manndráp af gáleysi og vill að dómar fyrir ölvunarakstur séu þyngdir. Refsiramminn er frá 30 dögum til sex ára.

Heiðrún Tara Stefánsdóttir er systir Unnar Lilju Stefánsdóttur sem lést í bílslysi í Keflavík árið 2010. Hún og fjölskylda hennar fundu til mikillar reiði út í dómskerfið þegar dómur féll yfir bílstjóra bifreiðarinnar. Hann var ölvaður og ákærður fyrir manndráp af gáleysi en tvær stúlkur létust í slysinu. Hann fékk tólf mánaða dóm og þar af níu mánuði skilorðsbundna.

„Þetta var vægur dómur miðað við verknaðinn. Okkur fannst dómskerfið meta mannslíf ansi léttvægt. En svo lítur maður á allar hliðar og gerir sér grein fyrir að þetta var hörmulegt slys. Þetta var gáleysi, ekki ásetningur. Slysin gera ekki boð á undan sér og þegar maður er 18 ára, eins og þau voru á þessum tíma, þá er maður ódauðlegur.“

Heiðrún Tara segir ökumanninn vissulega ábyrgan og hann hafi átt að taka út sína refsingu. Hún hefur aftur á móti ekki trú á langri fangelsisvist. „Ég styð frekar forvarnir en að loka fólk inni í sem lengstan tíma. Í raun er stærsti dómurinn að þessi drengur varð tveimur stúlkum að bana. Það er mjög þungur kross að bera alla ævina. Í raun finn ég til með honum.“

Ásgeir Ingvi Jónsson missti fimm ára dóttur sína í bílslysi árið 2006 á Suðurlandsvegi og sonur hans lamaðist fyrir neðan mitti. Ökumaður hinnar bifreiðarinnar var dæmdur í 12 mánaða óskilorðsbundið fangelsi fyrir gáleysislegan hraðakstur og að verða dóttur Ásgeirs og farþega í eigin bíl að bana. 

„Þeir sem valda svona slysum þurfa að sjálfsögðu að taka ábyrgð á gjörðum sínum. En refsingin sem slík skipti mig ekki höfuðmáli. Það sem skiptir máli er að gerandinn sýni, ekki bara á yfirborðinu heldur í verki, að hann iðrist gjörða sinna,“ segir Ásgeir. Maðurinn var ítrekað tekinn fyrir hraðakstur á árinu eftir slysið, áður en hann kom fyrir dóm. Það sat í Ásgeiri í langan tíma.

 

„Það er eins og hann hafi ekki áttað sig á því hvað gerðist. Sú staðreynd var mun erfiðari en hversu langa fangelsisvist hann fékk. Ég hef í raun ekki trú á refsingu í svona málum heldur forvörnum. Þótt hann hefði setið tveimur árum lengur eða þremur árum lengur hefði það ekki breytt neinu. Það sem skiptir máli er að löggæslan verði sýnilegri svo fólk hugsi sig tvisvar um áður en það keyrir of hratt eða keyrir drukkið. Það er það sem virkar en ekki hugsunin um að eitthvað geti komið fyrir. Við verðum nú að einbeita okkur að því að bjarga fólki. Við björgum ekki fólki eftir að skaðinn er skeður.“

Ásgeir segir reiðina vera vondan fylgifisk í sorginni. „Ég skil reiði aðstandenda og ég skil að þeir heimti refsingu. En það er vont að sitja í reiðinni lengi.“

Þyngsta refsingin 12 mánaða óskilorðsbundið fangelsi

Þyngsta refsing fyrir manndráp af gáleysi í umferðinni sem hefur verið dæmd er 12 mánaða óskilorðsbundið fangelsi en þar var líka dæmt fyrir líkamsmeiðingar af gáleysi, auk brota gegn umferðarlögum eins og venja er í þeim málum. Refsiramminn fyrir manndráp af gáleysi er allt að sex ár í fangelsi.

„Það er dómvenja á Íslandi að ákveða refsinguna neðarlega innan refsimarkanna,“ segir Ragnheiður Bragadóttir, prófessor í lögfræði við Háskóla Íslands. „Það er hefð á Íslandi og á Norðurlöndunum að refsingar eru vægar. Þetta hefur verið talið mannúðlegt kerfi. Sé Ísland borið saman við önnur lönd er brotatíðni hér tiltölulega lág og dómar vægir. Í Bandaríkjunum er brotatíðni há og dómar þungir. Þungir dómar virðast ekki skila færri brotum og markmiðið hlýtur að vera að fækka brotum.“

Ragnheiður segir dæmdar refsingar geta þróast en það gerist á lengri tíma. „Refsingar fyrir stórfelld fíkniefnabrot og kynferðisbrot hafa þyngst á undanförnum árum. Gerðar voru lagabreytingar sem höfðu áhrif til þyngingar refsingar en framkvæmdin var á undan lögunum, því að refsingarnar fóru að þyngjast áður en lögunum var breytt vegna aukinnar umræðu og upplýsinga um alvarleika brotanna auk þrýstings frá samfélaginu.“