Sameining Landbúnaðarháskóla Íslands og Háskóla Íslands

Umræða um mikinn fjölda háskóla í okkar fámenna landi hefur verið nokkuð áberandi upp á síðkastið. Það er von, því margir háskólanna eru harla smáir. Einn þeirra er Landbúnaðarháskóli Íslands, sem varð til við sameiningu Landbúnaðarháskólans á Hvanneyri, Garðyrkjuskólans á Reykjum og Rannsóknastofnunar landbúnaðarins á Keldnaholti í Reykjavík árið 2005.

Í nýjasta tölublaði Bændablaðsins taka forystumenn bænda einarða afstöðu gegn því að hugað verði að sameiningu Landbúnaðarháskóla Íslands (LbhÍ) og Háskóla Íslands (HÍ). Þeir telja að það verði til mikils tjóns fyrir landbúnaðinn og telja brýnt að skólinn haldi „sjálfstæði“ sínu.

Þeir telja að vandinn sé einfaldlega sá að sameiningin frá 2005 hafi ekki verið kláruð, með flutningi starfseminnar á Keldnaholti í Reykjavík til Hvanneyrar. Þó var það skýrt tekið fram við sameininguna að slíkt stæði ekki til. Enda kostar að reka húsnæði hvort heldur á Hvanneyri eða í Reykjavík.

Nú er það svo að töluleg gögn sýna að starfsmenn Landbúnaðarháskólans sem hafa meginaðstöðu á Keldnaholti standa undir meirihluta faglegs starfs háskóladeilda LbhÍ. Og það verður að segjast eins og er að ítrekað hefur mistekist að manna spennandi faglegar stöður við skólann þegar gert var ráð fyrir meginstarfsaðstöðu á Hvanneyri.

En starfsaðstaðan á Keldnaholti hefur leyst þennan vanda farsællega. Á Keldnaholti rekur LbhÍ einnig Landgræðsluskóla Háskóla Sameinuðu þjóðanna, í samstarfi við Landgræðslu ríkisins sem einnig hefur útibú á Keldnaholti. Þá hefur stór hluti nemenda í MS- og PhD-námi við skólann aðstöðu á Keldnaholti. Sú aðgerð að leggja niður starfsaðstöðuna á Keldnaholti myndi því án efa slæva verulega faglega getu Landbúnaðarháskólans til framtíðar.

Minnki umfang og fagleg geta skólans er hætta á að á endanum muni fjara undan starfsemi Landbúnaðarháskóla Íslands – að staða háskólastarfsins á Hvanneyri muni ekki batna heldur beinlínis versna.

Fjölbreytni í háskólastarfi er afar mikilvægt, í háskólum eiga að mætast straumar og stefnur, háskóli á að vera aflvaki nýrra hugmynda – en um leið á hann að varðveita þekkingu og miðla. Það er afar mikilvægt að háskólanám í landbúnaðarvísindum sé ekki rekið einangrað frá öðru háskólanámi; þannig getur það engan veginn staðið undir nafni. Enda rekur Landbúnaðarháskólinn fjölbreyttar námslínur á sviði umhverfisskipulags, náttúru- og umhverfisfræða, skógfræði og vistheimtar (landgræðslu), sem og MS-nám í skipulagsfræðum auk náms í landbúnaði.

Þessi fjölbreytni námsins réttlætir stöðu Landbúnaðarháskólans sem háskóla, án hennar væri ekki háskólanám í landbúnaði á Hvanneyri. Um leið og nemendum hefur fjölgað hefur námið vitaskuld orðið hagkvæmara þegar litið er til hvers nemanda, þó að heildarkostnaður hafi aukist.

Augljóslega þarf að standa vörð um menntun og vísindalegt starf á sviði landbúnaðar, skógfræði, landgræðslu, umhverfisskipulags, hestafræða, almennrar náttúrufræði og skipulagsfræða, sem allt eru viðfangsefni LbhÍ. Lausn á núverandi vanda felst vitaskuld í því að viðurkenna sérstakar aðstæður við rekstur hans og tryggja honum aukið fjármagn.

Það er stjórnvalda að skera úr um fjölda háskóla í landinu. Ef á að fækka þeim er sameining Landbúnaðarháskóla Íslands við Háskóla Íslands augljós kostur. En ekki er víst að því fylgi sparnaður, a.m.k. í náinni framtíð; sameiningarferlum fylgir yfirleitt mikill kostnaður. Margt af rannsóknum og kennslu við LbhÍ á góða samleið með faglegu starfi innan Háskóla Íslands; báðar stofnanir hefðu hag af samþættingu, sem og nemendur þeirra.

Unnt er að framkvæma slíka samþættingu með margvíslegum hætti. Mér vitanlega hefur aldrei verið stungið upp á því að leggja starfsemina á Hvanneyri niður. Þar er áfram hægt að reka rannsóknastarfsemi og kennslu – eins og verið hefur. Þar er einnig miðstöð búfræðinnar, sem er starfsmenntanám í landbúnaði á framhaldsskólastigi.

Ég er á þeirri skoðun að jafnt nemendur HÍ sem nemendur LbhÍ hafi hag af meiri samskiptum sem felast í sameiginlegum námskeiðum og félagslegu starfi. En það er vert að ítreka að Landbúnaðarháskóli Íslands sinnir ekki aðeins verkefnum sem falla undir hefðbundinn landbúnað, heldur á náin samskipti við aðila sem koma að landgræðslu, skógrækt, skipulagsmálum og umhverfismálum almennt.

Vísindi og menntun í einni atvinnugrein eiga ekki að vera einangruð frá öðrum hlutum háskólasamfélagsins. Hvorki hagsmunasamtök né ein tiltekin atvinnugrein ættu að „eiga“ sinn háskóla. Slíkur skóli er þaðan af síður „sjálfstæður“. Einangrun einnar háskólagreinar er ekki af hinu góða fyrir atvinnuveginn, námsmanninn eða vísindin.