Ódýrar og góðar íbúðir

Fyrir rúmum aldarfjórðungi birtist áhugaverð grein eftir Stefán heitinn Ingólfsson verkfræðing í tímaritinu Arkítektúr og skipulagi. Þar benti hann á að íbúðarhúsnæði hér á landi hefði hækkað árlega um 1–3 % umfram almennar verðhækkanir allt frá árinu 1950. Stórkostleg vélvæðing og önnur bætt tækni við framleiðslu hefði með réttu átt að leiða til lægra kostnaðar, en reyndin varð allt önnur.

Hinn aukni kostnaður verður umfram allt skýrður með upphafsgjöldum sveitarfélaga og tilbúnum lóðaskorti. Þegar átak var gert í malbikun gatna í Reykjavík var lagt á tímabundið gatnagerðargjald. En líkt og aðrir tímabundnir skattar var það gjald aldrei afnumið. Síðan þá hafa verið fundnir upp alls kyns nýir skattar sem leggjast á nýbyggingar og heita nöfnum eins og byggingarréttargjald, byggingarleyfisgjald, tengigjald og úttektargjald. Upphafsgjöldin hafa margfaldast og í ofanálag hefur Reykjavíkurborg búið til lóðaskort, sem hefur ýtt undir þennslu á húsnæðismarkaði. Það eitt að búa við lóðaskort er fráleitt í jafnstóru og strjálbýlu landi.

Tilbúinn lóðaskortur sveitarfélaga hefur síðan leitt til þess að byggingarfyrirtæki þurfa ekki að keppa að ráði um kaupendur og hafa getað selt íbúðir á hærra verði en ella. Byggingarfyrirtæki skortir því hvata til hagræðingar, líkt og Stefán Ingólfsson benti á í áðurnefndri tímaritsgrein.

Á grafinu hér að ofan má sjá hvernig vísitala byggingarkostnaðar hefur hækkað langt umfram vísitölu neysluverðs síðastliðinn aldarfjórðung eða svo. Sú þróun sem Stefán Ingólfsson lýsti á sínum tíma hefur í reynd ágerst, sér í lagi á seinustu árum. Afleiðingin er sú að stór hluti ungs fólks sér ekki fram á geta nokkurn tímann eignast íbúð sem mætir þörfum þeirra og væntingum nema binda sig á næsta óviðráðanlegan skuldaklafa ævina á enda.

Í umræðum um lífsgæði er gjarnan einblínt á kaup og kjör en þar kemur miklu fleira til. Ódýrt og hentugt íbúðarhúsnæði er grundvallarþáttur í velsæld borgaranna og ein af frumskyldum opinberra aðila að skapa skilyrði til að svo megi verða. Verði ekkert að gert til að auka lóðaframboð eða draga úr upphafsgjöldum á íbúðarhúsnæði mun stór hluti ungs fólks flytja til annarra landa, þar sem lífsgæði eru betri. Verkefni dagsins er að taka stór óbyggð svæði í borgarlandinu undir íbúðabyggð. Til að mynda Úlfarsárdal og Geldinganes og lækka til mikilla muna eða hreinlega fella niður upphafsgjöld á nýbyggingar og dreifa þeim á lengri tíma.

Stjórnmálamenn eiga að skapa umhverfi þar sem draumar og þrár fólks geta ræst. Ódýrar og góðar íbúðir við hæfi eru þar lykilatriði.

Höfundur sækist eftir 2.–3. sæti í prófkjöri reykvískra sjálfstæðsmanna fyrir komandi borgarstjórnarkosningar.