Útflutningur rafmagns – besti kosturinn?

Á undanförnum árum hefur umræðan um lagningu sæstrengs til Evrópu og sala á rafmagni frá Íslandi um hann fengið byr undir vængi. Með tilkomu orkumikils forstjóra árið 2009 hefur Landsvirkjun (LV) gengið í gegnum stefnumörkun þar sem nýtt hlutverk fyrirtækisins er sett fram og áherslur eru aðrar en áður.

Gert er ráð fyrir fjárfestingu í orkumannvirkjum og samhliða uppbyggingu iðnaðar fyrir um rúma 900 milljarða króna fram til ársins 2020 og af því er uppbygging í iðnaði um 56%. Til viðbótar er gert ráð fyrir að fjárfesting sæstrengs nemi um 400 ma. króna sem verður í eigu annarra en ríkisins. Fjárfesting á komandi árum gæti því orðið 1.400 ma. sem er nálægt landsframleiðslu ársins 2011!

Hagrænu áhrifin

Áhrif fjárfestingarinnar verður um 3-6% af landsframleiðslu og 9-14% af tekjum ríkissjóðs. Árið 2030 gætu arðgreiðslurnar staðið fyrir 10% af tekjum ríkissjóðs. Eins og gefur að skilja liggja að baki þessum niðurstöðum mörg EF og margir samverkandi þættir þurfa að falla saman.

Skýrsluhöfundar fjalla síðan um ?Evrópuverð? á rafmagni sem virðist eftirsóknarvert og virðist vera einn stærsti hvati þessarar vegferðar. Stóra vandamálið er talið vera allt of lágt orkuverð til stóriðju hér á landi. Samkvæmt áætlunum virðist gert ráð fyrir að verð á raforku til Evrópu verði allt að þrefalt hærra en nú fæst hér á landi. Þá komum við að því sem er hvati þessa greinarkorns.

Greinarhöfundar tala út frá hagsmunum garðyrkjunnar sem við erum fulltrúar fyrir. Ástæðan er sú að garðyrkjan er ein af mörgum atvinnugreinum sem er í orkusækinni starfsemi og notar u.þ.b. 70 GWst á ári til framleiðslu á grænmeti og blómum í gróðurhúsum.

Hver er raunveruleikinn?

Það hefur ekki farið framhjá landsmönnum að rafmagnskostnaður garðyrkjunnar hefur vaxið langt umfram verðlag síðan 2005. Unnið hefur verið að því að auka skilning ráðamanna á nauðsyn á hagkvæmari verðum. Því miður er enn daufheyrst við því þar sem ákvarðanir eru teknar.

Ekki er getið þess í skýrslunni að þreföld hækkun verðs á rafmagni til Evrópu hefur sömu áhrif á orkuverð innanlands. Öll orkufrek starfsemi þarf því að takast á við miklar verðhækkanir. Afleiðingin gæti í versta falli verið að fyrirtæki hætti starfssemi og ljóst er hver áhrifin verða á ræktun grænmetis.

Hvað er þá til ráða?

Í fyrsta lagi. Til þess að vera uppbyggilegir leggjum við til að áfram verði haldið á þeirri braut sem LV er á varðandi lausa samninga við stóriðju, þ.e að semja um hækkað verð. Verð gæti tvöfaldast á næstu áratugum og að samkeppnishæfni verði þrátt fyrir allt góð.

Í öðru lagi móti stjórnvöld sér skýra stefnu í atvinnuuppbyggingu minni og meðalstórra iðnfyrirtækja. Skapa þarf skilyrði sem hvata til stofnunar fyrirtækja og rekstur þeirra.

Í þriðja lagi verði verulegu fjármagni veitt til uppbyggingar slíkrar starfssemi. Ef ætlunin er að ríkið og einkaaðilar veiti 500 milljarða króna í fjárfestingar væri hægt að stofna sérstaka fjárfestingasjóði með álitlegum upphæðum til að standa að atvinnuuppbyggingunni.

Í fjórða lagi yrði núverandi starfssemi orkusækinna fyrirtækja tryggð með hagkvæmum samningum á raforku en þau veita þúsundum manna atvinnu. Nýtum orkuna til framleiðslu á vöru til útflutnings í stað þess að flytja út orkuna ónýtta. Það er svipað og að hvetja til aukins útflutnings á óunnum fiski til áframhaldandi vinnslu.

Hvað vinnst með tillögunum?

1.Raforkuverð til stóriðju þróast nær verði í Evrópu án þess að missa samkeppnisforskot. Arðssemi LV til langs tíma eykst og það skilar meira af sér til þjóðarbúsins.

2.Áhrif stóriðjunnar í orkunotkun minnkar en annar iðnaður eykur hlut sinn. Einhver stóriðjufyrirtæki munu hugsanlega flytja starfsemi sína héðan.

3.Uppbygging iðnaðar minni og meðalstórra fyrirtækja, svo sem tölvuvera. Tekjur af orkusölu verða hærri en til stóriðju. Staðsetning minni og meðalstórra fyrirtækja er ekki bundin við fjölmennustu landsvæðin heldur geta verið í fámennari sveitarfélögum og styrkt þar með byggð.

4.Fjölgun starfa. Ekki er gerð tilraun til að slá fram neinni tölu en ljóst er að hún yrði töluverð.

5.Styrkum fótum rennt undir fyrirtæki sem þegar eru í rekstri. Hvati búinn til svo auka megi framleiðslu og fjölga störfum.

6.Gjaldeyrissparnaður. Ef aðeins eru skoðaðar tölur um innflutning á grænmeti þá hleypur hann á milljörðum króna árlega.

Ekki er verið að leggja til að hrekja núverandi stóriðju úr landi heldur hækka verð til hennar í átt til verðs í Evrópu án þess að sú hækkun yfirfærist á aðra eins og óhjákvæmilegt er ef hér kemur sæstrengur. Áherslan er lögð á uppbyggingu smærri fyrirtækja og að hlúa að þeim sem starfrækt eru hér á landi. Rauði þráðurinn í málflutningi okkar er hvernig við viljum sjá Ísland til framtíðar og hvernig við öflum þjóðartekna. Að náttúrugæði séu nýtt hér á landi til atvinnusköpunar og að framlegð hennar birtist í formi útflutnings eða til að spara gjaldeyri. Til lengri tíma eykst hagur ríkissjóðs með auknum skatttekjum af starfssemi og sköttum starfsmanna auk minni gjaldeyrisnotkunar. Nýtum raforkuna, þessa mikilvægu auðlind okkar, til sóknar í atvinnumálum innanlands.