Hlustum á hafið

Stór hluti landgrunns Íslands er í farsímasambandi. Það mætti nota til að fylgjast með náttúru hafsins í rauntíma.

Árið 2009 komst þjarkafley frá Havaí til Kaliforníu. Einu fyrirmælin sem þjarkinn fékk var lokastaðsetning. Á 82 dögum kom þjarkinn sér á áfangastað. Stýri- og staðsetningarbúnaður var knúinn af sólarorku en ölduhreyfingu sjávar notaði þjarkinn til að knýja sig áfram. Fyrirtækið Liquid Robotics sem bjó til þetta þjarkafley kallar það Wave Glider. Stærð þess er álíka og brimbretti. Liquid Robotics er með stóra drauma. Það sér fyrir sér þúsundir slíkra þjarka um öll heimsins höf, safnandi að sér upplýsingum um hafið. Sala þessara upplýsinga á að verða þeirra aðaltekjulind. Ef viðskiptavinur vill safna þessum upplýsingum sjálfur getur hann það en stykkið er selt á um tíu milljónir króna.

Bretinn Mark Neal og Frakkinn Yves Brière hafa líka áhuga á að safna upplýsingum um hafið. Útfærsla þeirra er hins vegar allt önnur. Árið 2006 bjuggu þeir til keppnina MicroTransat í þeirri von að það myndi örva smíði smárra skútuþjarka. Út frá þeim liðum sem stæðu sig vel myndu spretta fyrirtæki sem hægt yrði að versla við til þess að framkvæma alþjóðlegar hafrannsóknir á skala svipuðum og Liquid Robotics dreymir um. Áhugi á þessari keppni hefur ekki orðið eins mikill og vonast var til og verkefnið kannski erfiðara en talið var. Enn hefur enginn skútuþjarki komist yfir Atlantshafið og í mark.

Rauntímaupplýsingum um ástand hafsins er líka hægt að safna neðan frá. Bandaríski herinn hefur eytt um 3.000 milljörðum króna frá árinu 1949 til dagsins í dag í að hlusta eftir kafbátum með hljóðnemanetum sem liggja á sjávarbotninum. Kerfið nefnist SOSUS. Þar sem kerfið var smíðað í ákveðnum tilgangi var hljóðum náttúrunnar ekki skipulega safnað saman heldur miklu frekar skipulega hent. Meðal þeirra náttúruhljóða sem hægt er að staðsetja eru jarðskjálftar, neðansjávargos, ísbrestir, rækjusmellir, fiskitorfur og hvalahljóð. Fljótlega upp úr 1980 gátu kafbátar kafað hljóðlaust og kerfið því gagnslítið til kafbátaleitar eftir það. Nú hafa stórir hlutar þess verið lagðir niður. Sá hluti sem eftir stendur er notaður í mun meira mæli til rannsókna. Rekstri kerfisins kringum Ísland virðist hafa verið hætt árið 1996. Því miður virðist sem hljóðnemanetið kring um Ísland hafi verið mjög lítið notað til rannsókna. Síðasta rannsóknin var líklega samanburður við jarðskjálftanet Norðmanna. Í ljós kom að hljóðnemanetið reyndist tveimur til þremur stærðargráðum næmara á svæðinu milli Íslands og Svalbarða en jarðskjálftanet Norðmanna. Líklega munu áratugir líða þar til hægt verður að fylgjast með þeim hluta fiskveiðilögsögunnar sem ekki er í farsímasambandi eins og hægt hafði verið að gera í fjörutíu ár fyrir árið 1996.