Stefnubreyting Íslands í loftslagsmálum

Öfgafullt veðurfar síðustu misserin, hitabylgjur og kuldaköst, þurrkar og flóð, minnkandi hafís á norðurskautinu og hverfandi jöklar hafa leitt huga almennings að áhrifum loftslagsbreytinga. Í nýlegum drögum að skýrslu vísindanefndar Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar kom fram að líklegar afleiðingar loftslagsbreytinga væru auknar öfgar í veðurfari. Líkur á minnkandi hagvexti af völdum loftslagsbreytinga, mögulegar breytingar á Golfstraumnum, hækkandi matvælaverð o.fl. ógna auk þess velferð almennra borgara og setja aukinn þrýsting á ríki að bregðast við. Loftslagsbreytingar eru þannig orðnar eitt viðamesta viðfangsefnið sem alþjóðasamfélagið hefur staðið frammi fyrir og það ratað inn á borð ríkja sem hápólitískt mál.

Á síðastliðnum árum hefur orðið stefnubreyting hjá íslenskum stjórnvöldum í loftslagsmálum. Horfið hefur verið frá áherslu á sérhagsmuni Íslands og er nú fremur miðað að því að verja almannahagsmuni. Í því felst að fallið hefur verið frá áherslunni á íslenska sérákvæðið(14CP/7) sem fól í sér rýmri heimildir til losunar gróðurhúsalofttegunda en önnur ríki fengu. Þessi undanþága byggðist á sérstöðu landsins og var samið um hana í viðauka við Kýótó-bókunina. Ákvörðunin um að sækjast ekki eftir framlengingu á þessu sérákvæði var tekin árið 2009 en frá þeim tíma hefur fremur verið lögð á það áhersla að Ísland taki jafnan þátt í samdrætti á losun og til samræmis við önnur ríki.

Hagsmunir Íslands eru þannig fremur taldir felast í þátttöku í sameiginlegum aðgerðum í stað sérlausna og hefur í því skyni verið leitast við að móta sameiginlega stefnu í loftslagsmálum með Evrópusambandinu. Nú þegar taka Íslendingar þátt í viðskiptakerfi ESB með losunarheimildir en auk þess taka Íslendingar þátt í sameiginlegu átaki með Evrópusambandinu um samdrátt í losun. Þessi nýja stefna miðar þannig að því að Íslendingar standi við skuldbindingar sínar og á sama tíma vörð um hagsmuni landsins.

Í sumar voru samþykkt á Alþingi ný lög um loftslagsmál sem er fyrsta heildstæða löggjöfin í málaflokknum. Markar það ákveðin tímamót og skref í rétta átt. Í orðræðu íslenskra stjórnmálamanna hefur heyrst sú umræða að Ísland eigi að vera í fararbroddi í loftslagsmálum og byggir sú umræða á sérstöðu í orkumálum, reynslu og þekkingu í endurnýjanlegri orku. Ljóst má þó vera að ef sú sýn á að verða að veruleika þarf stefna stjórnvalda í loftslagsmálum að miða að raunverulegum og áhrifaríkum aðgerðum.

Smám saman hefur efasemdaröddum um nauðsyn þess að bregðast við loftslagsbreytingum fækkað og margar þeirra snúist á sveif með þeim sem telja aðgerðir aðkallandi. Vísindanefnd Sameinuðu þjóðanna um loftslagsmál telur viðsnúning þurfa að verða í losun gróðurhúsalofttegunda fyrir árið 2017, að öðrum kosti verði breytingarnar óafturkræfar. Það er því þörf á skjótum viðbrögðum. Sú stefnubreyting sem orðið hefur hér á landi er áskorun á stjórnvöld að fylgja henni eftir og leggja þannig sitt lóð á vogarskálar framtíðarinnar. Ljóst er að ekki duga hænuskref til ef takast á að snúa þróuninni við í tæka tíð. Betur má ef duga skal.