Seðlabankinn varaði við stöðunni árið 2004

Seðlabanki Íslands varaði við þeirri stöðu sem nú er komin upp hjá Íbúðalánasjóði þegar frumvarp til laga um húsnæðismál var til umræðu á Alþingi á vormánuðum 2004. Aðvörunin birtist í umsögn um frumvarpið sem Seðlabankinn sendi félagsmálanefnd, sem þá fjallaði um frumvarpið.

Það voru einkum ákvæði í frumvarpinu þar sem fram kemur að lántökum hjá Íbúðalánasjóði sé heimilt að greiða aukaafborganir af skuldabréfum sínum eða að endurgreiða skuldina að fullu fyrir gjalddaga sem Seðlabankinn gerði athugasemdir við. Þetta er einn hluti þess vandamáls sem sjóðurinn glímir við núna þegar óverðtryggð lán bankanna eru mun hagstæðari heldur en lán Íbúðalánasjóðs.

Nefnd á vegum fjármálaráðuneytis og félagsmálaráðuneytis sem skilaði tillögum um breytingar á skuldabréfaútgáfu Íbúðalánasjóðs mælti eindregið með því að sett yrðu uppgreiðsluálag á íbúðabréf sem næmi mun á ávöxtun fasteignabréfsins sem verið væri að greiða upp fyrir gjalddaga og ávöxtun svipaðs markaðsbréfs á þeim tíma á markaði. Seðlabankinn tók í umsögn sinni um frumvarpið undir tillögu nefndarinnar.

Töldu að milljarðagat gæti orðið í fjármögnun Íbúðalánasjóðs

Í umsögninni sagði Seðlabankinn að helsta ástæðan fyrir þessari tillögu nefndarinnar væri að hætta sjóðsins af uppgreiðslum fyrir tímann gæti verið veruleg þar sem fjármögnunin væri föst og bundin út líftíma fasteignaveðbréfsins. Milljarðagat gæti orðið í fjármögnun Íbúðalánasjóðs. Tæplega væri séð að Íbúðalánasjóður hefði bolmagn til að mæta slíkum hræringum, jafnvel þótt gripið yrði til aðgerða.

Þá sagði Seðlabankinn að ef upp kæmi sú staða að samkeppni við Íbúðalánasjóð þrýsti niður vöxtum fasteignafjármögnunar gæti sjóðurinn lent í vanda. Lántakendur hans skudbreyttu í ódýrari lán en skildu sjóðinn eftir með óbrúað gat sem ekki yrði með góðu móti fjármagnað með vaxtahækkun, þar sem hærri vesxtyir sjóðsins leiddu til minni áhuga lántaka og hugsanlegs flótta úr sjóðnum. Ef sjóðurinn færi síðan að í samræmi við ætlan frumvarpsins og gripi til uppgreiðsluálags myndu vaxtakjör leiða til þess að lánveitingar stöðvuðust alveg.