Óverðtryggð lán

Á forsíðu Fréttablaðsins 4. júní er viðtal við framkvæmdastjóra Íbúðalánasjóðs, þar sem hann varar við óverðtryggðum húsnæðislánum. Því vil ég fagna, þótt einungis sé hálf sagan sögð, eins og vikið skal að síðar.

Raunar virðast aðaláhyggjur framkvæmdastjórans stafa af því að ÍLS sé alls ekki samkeppnisfær við bankana sem fjármagna útlán sín með ódýrum innlánum (hár vaxtamunur). Áhyggjur hans eru eðlilegar og raunar hlýtur maðurinn að hafa samviskubit, að hann skuli þurfa að gefa út sérstök ríkisskuldabréf í þessu skyni, þrátt fyrir góðan vilja ríkissjóðs að greiða háa vexti.

Meginástæða skrifa minna er hins vegar athugasemd af minni hálfu fyrir nokkrum mánuðum í grein í Mbl. í þá veru að nú sé góður tími til að leggja niður ÍLS. Þótt ekki væri þar útskýrt hvers vegna leggja skuli ÍLS niður, þá mátti ráða af samhenginu að lífeyrissjóðirnir ásamt bönkunum ráði fullkomlega við að veita öll íbúðalán. Auk þess hefur lengi verið vitað að ÍLS er gjaldþrota. Það er rétt eftir athyglissjúkum alþingismönnum, nú þegar áróðurinn er gegn verðtryggðum lánum, að leggja ÍLS þær skyldur á herðar að veita óverðtryggð lán. Er ekki vaxtakostnaður ríkissjóðs orðin nægjanlega hár?

Hin hliðin á óverðtryggðu lánunum snýr að því hvað gerist þegar verðbólgan lækkar en hækkar ekki eins og framkvæmdastjórinn víkur að.

Raunar hefur fjármálaheimurinn verið að bíða eftir styrkingu gengis krónunnar, auknum kaupmætti og lækkun verðbólgu. Ríkisstjórnin hefur sýnt mjög ákveðinn vilja til að halda okkur í stöðugu ástandi fast við botn efnahagslægðarinnar. Þess vegna mun ástandið ekki batna meðan hún ræður ríkjum. Nú sér hins vegar fyrir endann á því og þá gæti fjárfesting farið af stað og gengið farið að styrkjast. Þá hafa bankarnir enn eftir nokkur ár í að unnt sé að segja upp óverðtryggðum útlánum og raunvaxtakostnaður lántaka vex mikið. Það kemur illa við þá alla, ekki bara þá sem „spenntu bogann of hátt" eins og framkvæmdastjórinn nefnir. Það er raunar þessi framtíðarsýn sem hvetur bankana til óverðtryggðra útlána á vöxtum sem breytast ekki í 3 til 5 ár. Þessir vextir eru raunar ekki hátt yfir verðbólgu núna (raunvextir ekki háir), en það er ekki verðbólgan núna sem skiptir máli, heldur væntanleg verðbólga næstu árin. Þannig ættu lögin að skylda Seðlabankann til að hugsa í stað þess að byggja á vitleysu.