Hraðbrautin gegnum Þingvelli

Aukin bílaumferð um Þingvelli í kjölfar vegabóta á Lyngdalsheiði getur haft aukna mengun í för með sér í þjóðgarðinum. Þingvallavatn er eitt tærasta vatn sem um getur, en ef köfnunarefni, nitur og fleira frá umferðinni fer út í vatnið kemur þörungagróður, og þá hverfur blái liturinn og vatnið spillist."

Þetta er haft eftir Ólafi Erni Haraldssyni, þjóðgarðsverði á Þingvöllum, í Fréttablaðinu 5. september sl. Já, það er sannarlega gott að vera vitur eftir á. Pétur M. Jónasson vatnalíffræðingur sem manna gerzt þekkir Þingvelli og Þingvallavatn, enda hefur hann rannsakað það af kostgæfni og sjálfur upp alinn við Miðfell, varaði margsinnis við lagningu hraðbrautar milli Laugarvatns og Þingvalla. Hann benti einmitt á það, að nitur frá mikilli bílaumferð myndi breyta ásýnd vatnsins; með tíð og tíma yrði það grænt og gruggugt í stað þess bláa og tæra litar, sem einkennir það í dag og hefur gjört í þúsundir ára. Það hefði mátt lagfæra gamla veginn eins og margir vildu eða leggja nýjan veg frá Laugarvatni sunnan við Lyngdalsheiði og niður að Írafossi og þaðan áfram til vesturs einsog Pétur lagði til (Mbl. 11.12. 2006).

Pétur varaði við afleiðingum þessara framkvæmda í sinni stórmerku bók Þingvallavatn – undraheimur í mótun, í endurskoðaðri útgáfu 2007, í grein í Náttúrufræðingnum 1.-2. tbl. 2004, auk ýmissa greina í dagblöðum. Hann benti m.a. á, að afleiðingar þessara framkvæmda yrðu þær, að Þingvellir yrðu teknir af heimsminjaskrá Unesco. Það hefur ekki verið venja hér á landi að hlusta á varnaðarorð vísindamanna, þegar gróðahyggjan er annars vegar.

Pétur kærði úrskurð Skipulagsstofnunar um vegalagningu til umhverfisráðuneytisins á sínum tíma, en sú kæra var einfaldlega ekki tekin gild enda var umhverfisráðuneytið á þessum tíma ekkert annað en afgreiðslustofnun fyrir iðnaðar- og samgönguráðuneytin.

Þessi nýja hraðbraut hefur haft í för með sér gífurlega aukningu bílaumferðar eins og séð var fyrir. Margir þeirra sem nýta sér þennan nýja veg eru einfaldlega að stytta sér leið til höfuðstaðarins án viðkomu á Þingvöllum. Þó að hámarkshraði innan þjóðgarðs sé 50 km á klst. eru fæstir sem virða þau hraðatakmörk.

Nú sjá menn kannski fram á, að varnarorð Péturs og fleiri vísindamanna, sem þátt tóku í þessari umræðu, hafi átt við einhver rök að styðjast. En hvað ætla menn að gera? Loka hraðbrautinni yfir sumartímann? Ætli margir myndu samþykkja það. Þjóðgarðsvörður leggur til, að hafnar verði mengunarmælingar í þjóðgarðinum. Það er auðvitað góðra gjalda vert. Fáum við svo að vita öðru hverju, að mengunin sé yfir hættumörkum og ofnæmissjúklingum, börnum og gamalmennum sé ráðlagt að skreppa ekki í bíltúr til Þingvalla þennan daginn eða hinn? Ætli þetta verði ekki einsog þegar svifrykið fer yfir hættumörk í Reykjavík. Þá er ekki verið að draga úr umferð eða loka bíla inni í bílskúrum. Nei, frekar að loka börn og ofnæmissjúklinga inni.

Vöknum við ef til vill einn „góðan" veðurdag við það, að Þingvallavatn er orðið grænt og gruggugt?