Dómari í eigin sök

Það þykir ekki trúverðugt þegar menn ætla að dæma eigin verk. Ekki er það heldur talið trúverðugt þegar ætlunin er að meta kosti sem myndu fela í sér að embætti viðkomandi yrði lagt niður fyrir fullt og allt. Þetta stöðvar samt ekki Seðlabanka Íslands í umfjöllun sinni um upptöku alþjóðlegrar myntar.

Á fundi efnahags- og viðskiptanefndar á mánudag sátu Seðlabankastjóri, aðstoðarbankastjóri og aðstoðaraðalhagfræðingur fyrir svörum. Þar bar ýmislegt á góma. Það sem þó vakti athygli er að Seðlabankinn vill að menn bíði með umræðu um kosti um gjaldmiðlamál þangað til bankinn er búinn að semja skýrslu um eigin afglöp og hvaða kosti hann telji að séu til staðar.

Áætlaður útgáfutími er eftir hálft ár. Á Íslandi hafa ráðstöfunartekjur heimilanna hrunið um meira en fjórðung, á sama tíma og skuldir heimilanna hafa hækkað gríðarlega. Í ofanálag eru Íslendingar með hærri verðbólgu og mun hærri vexti en nokkurt annað land sem glímir við efnahagserfiðleika. Almenningur á Íslandi varð fyrir gríðarlegum búsifjum út af hruni peningastefnu Seðlabanka Íslands. Það kom mun verr við almenning en hrun bankakerfisins sem að mestu lenti á erlendum kröfuhöfum.

En nú, sem fyrr, ætlar Seðlabanki Íslands að ákveða hvenær framtíð peningamála sé rædd og líka um hvaða kosti sé rætt. Á að kyngja slíkum málflutningi?

Eina landið vestan Íslands sem ekki hefur lent í bankakrísu síðustu öld er Panama. Þeir tóku upp einhliða dollar árið 1904. Á fyrrgreindum fundi hjá Alþingi opinberaði Seðlabankastjóri vankunnáttu sína um einhliða upptöku annarrar myntar og sagði Panama hafa baksamning við bandaríska seðlabankann. Í Panama verða bankar að standa á eigin fótum. Þeir starfa ekki með ríkisábyrgð og þeir fá ekki fyrirgreiðslu, nema hver hjá öðrum, ef í harðbakkann slær. Panama hefur séð banka fara á hausinn án þess að það valdi miklum glundroða og bankarnir hafa mun hærri varaforða og eigið fé en bankar almennt því þeir geta ekki reitt sig á að ríkið komi þeim til bjargar. Þeir geta, með öðrum orðum, ekki sent reikning fyrir tapi sínu á skattgreiðendur.

Í grein Þorbjörns Þórðarsonar, fréttamanns, „Íslenski hrokinn“ var sagt að Seðlabanki Íslands hefði beðið hann um að slá af þá umræðu sem hafði byrjað um upptöku kanadísks dollars, með því að hafa samband við kanadíska embættismenn, sem hann og gerði. Niðurstaða fréttamannsins var sú að ekki væri hægt að slá af umræðuna því fótur væri fyrir henni. Hann spyr í greininni hvað fær seðlabanka til að reyna að grípa inn í almenna umræðu með þessum hætti.

Aðalhagfræðingur Seðlabankans var á fundi í Háskóla Íslands, í byrjun vikunnar, og sagði þá að kanadískir embættismenn hefðu staðfest við bankann að þeir hefðu ekkert á móti því að Ísland myndi nota mynt þeirra.

Ef Ísland tekur upp einhliða kanadískan dollar þá er engin þörf lengur fyrir Seðlabanka Íslands. Er Seðlabankastjóri hæfur til að fjalla á faglegan hátt um slíkan kost? Til Íslands hafa komið helstu sérfræðingar heims um upptöku annarrar myntar. Þeir hafa allir verið sammála um að Ísland geti með einföldum hætti tekið upp alþjóðlega mynt, og slíkt tæki ekki hálft ár einsog skýrsla Seðlabankans, heldur nokkrar vikur.

Er ekki mál að ríkisstjórnin, sem ber ábyrgð á peningamálum þjóðarinnar, kanni það hjá kanadískum stjórnvöldum hvaða möguleikar séu á gjaldmiðlasamstarfi? Eða á að láta höfunda hinnar gjaldþrota peningastefnu landsins sjá um það?