Lífeyriskerfi á traustum grunni?

Í reglugerð um skyldutryggingu lífeyrissjóða er ákvæði um viðmið, eða kröfu eins og það er gjarnan kallað, um ávöxtun sjóðanna. Þetta viðmið er í dag 3,5% og grundvallast útreikningur á lífeyri að nokkru leyti á þessu viðmiði en almennu lífeyrissjóðirnir byggja á þeirri grunnhugsun að hver kynslóð standi undir sínum lífeyrisréttindum.

Hér er nauðsynlegt að spyrja tveggja grundvallarspurninga. Í fyrsta lagi: Hversu raunsætt er að byggja lífeyriskerfi á ávöxtun upp á 3,5%? Og í öðru lagi: Hvaða áhrif hefur þetta viðmið á fjármálamarkað og vaxtastig í landinu?

Við getum orðað þær áhyggjur sem margir hafa af þessu með eftirfarandi hætti: Krafa um 3,5% ávöxtun til langs tíma stenst ekki raunsæjar væntingar um hagvöxt og er því of há. Þetta leiðir svo aftur til þess að sjóðirnir krefjast of hárra vaxta af „öruggum" fjárfestingum (t.d. íbúðarbréfum með ríkisábyrgð) eða leiðast út í áhættumeiri fjárfestingar til að reyna að standa undir væntingum. Vegna þess hversu umsvifamiklir sjóðirnir eru á fjármálamarkaði leiðir 3,5% viðmiðið í raun til þess að það myndast vaxtagólf fyrir fjárfestingar til langs tíma, t.d. lán heimila til íbúðarkaupa. Í þessari umræðu verðum við að muna að sjóðirnir eru verðtryggðir, enda var verðtryggingu öðrum þræði komið á til að verja þá. Er krafan um 3,5% raunávöxtun hagkerfinu skaðleg?

Því er stundum haldið fram að lækkun ávöxtunarkröfunnar bæti kjör heimilanna. Það er ljóst að sum heimili myndu hagnast á lægra vaxtastigi á meðan önnur myndu líklega tapa á lægri lífeyrisgreiðslum. Við ættum því að forðast of miklar einfaldanir í þessum efnum.

Það sem máli skiptir er lífeyriskerfi á sjálfbærum efnahagslegum forsendum. Er svo í dag? Ég hef mínar efasemdir og tel að málefnaleg umræða og endurskoðun verði að eiga sér stað. Þess vegna hef ég lagt fram fyrirspurnir til fjármálaráðherra og efnahags- og viðskiptaráðherra um áhrif viðmiðsins og vænti þess að svörin hvetji til málefnalegrar umræðu um þetta flókna hagsmunamál.