Í fangelsi fyrir að vera misnotuð

Sima er fimmtán ára en lítur út fyrir að vera enn yngri. Ég hitti hana í Kabúl á ungkvennadeild Badam Bagh fangelsins fyrr í þessum mánuði. Hún segir fátt og hún er döpur til augnanna. Lögmaður segir mér að henni hafi sennilega verið nauðgað.

Hvað hefur Sima gert af sér? Hún afplánar dóm fyrir að hafa flúið heimilisofbeldi. Um það bil helmingur allra kvenna í afgönskum fangelsum hefur framið sama „glæp“. Sumar þeirra eru með börn sín í fangelsinu. Þær yngstu eru ekki eldri en tólf ára gamlar. Fjölskyldur þeirra og samfélög munu sjaldnast taka við þeim aftur eftir fangelsisvistina.

70-80% þvingaðar í hjónabandNý lög og sjónarmið og þróunaraðstoð hafa fært afgönskum konum nokkra framþróun en nú, tíu árum eftir að Talibanar flýðu Kabúl, glíma þær enn við mikinn vanda. Embætti Mannréttindafulltrúa Sameinuðu þjóðanna birti nýlega skýrslu um skaðlegar hefðir sem bitna á konum og stúlkum í Afganistan. Um helmingur kvenna giftist fyrir fimmtán ára aldur. Talið er að í 70 til 80% tilvika séu konur þvingaðar í hjónaband. Það er landlægur siður að selja stúlkur eða bjóða þær sem bætur við uppgjör deilumála. Aðeins tólf prósent afganskra stúlkna, 15 ára og eldri eru læsar. Það þarf ekki að koma á óvart að ofbeldi og misnotkun er algeng.

Afganistan hefur staðfest sáttmálann um upprætingu mismununar gegn konum, en fyrstu skýrslu ríkisins um hvernig staðið hefur verið við hann, hefði átt að skila inn fyrir löngu. Lög um afnám ofbeldis gegn konum voru sett nýlega. Hins vegar er á brattann að sækja með að koma þeim í framkvæmd því konur eru ófúsar til að leita ásjár lögreglu en 99% lögregluþjóna eru karlkyns.

Flótti talinn glæpsamlegurHvað geta þær þá gert ef þær sæta misnotkun? Örvilnaðar konur og stúlkur grípa alltof oft til þess óyndisúrræðis að binda enda á líf sitt; sífellt fleiri með því að kveikja í sér. Þeim sem hafa kjark í sér til að hlaupast á brott og leita ásjár fjölskyldna sinna, er oft skilað í hendur sinna brotlegu eiginmanna eða foreldra. Þær sem leita skjóls á heimilum vina eða nágranna eiga yfir höfði sér að vera dregnar fyrir dóm fyrir að ætla sér að fremja zina eða hórdómsbrot – ólöglegt samræði utan hjónabands. Hvorki er gert ráð fyrir slikri refsingu í lögum né, segja sérfræðingar mér, er þetta í samræmi við sharia (íslamskan rétt) en þar er krafist vitnisburðar eða sannana. Hér er einfaldlega byggt á fyrirmælum hæstaréttar Afganistans.

Eini griðastaður fórnarlamba eru kvennaathvörf sem rekin eru af frjálsum félagasamtökum, en sjálfri tilvist þeirra hefur nú verið ógnað af afgönskum yfirvöldum. Ég heimsótti elsta kvennaathvarfið í Afganistan og ræddi við konur og stúlkur sem hafa leitað þar ásjár. Það var átakanlegt að hlýða á bænir þeirra um að tryggja áframhaldandi starf athvarfanna enda eru þau þeirra eina skjól. „Ef þessi staður lokar, hef ég engan annan kost en að drepa mig,“ sagði ung kona mér. Ég tók þetta mál upp við Karzai forseta sem fullvissaði mig um að kvennaathvörfum myndi ekki fækka og að hann væri því fylgjandi að ríkisstjórnin stæði fjárhagslega við bakið á athvörfum frjálsu félagasamtakanna.

Konur sitji við samningaborðiðÍ síðustu viku samþykkti Öryggisráð Sameinuðu þjóðanna ályktun um að framlengja veru aðstoðarliðs samtakanna í Afganistan. Ráðið „fordæmir kröftuglega“ áframhaldandi mismunun gegn konum og stúlkum; hvetur til aukinna aðgerða til að tryggja réttindi þeirra og styður starf kvennaathvarfanna. Í ályktuninni er einnig tekið á höfuðvandamálinu: þar er hvatt til valdeflingar afganskra kvenna og þess krafist að aukin réttindi kvenna verði snar þáttur í viðleitni til að koma á friði og sáttum.

Skaðlegar hefðir sem bitna á konum munu verða lífseigar ef stúlkur njóta ekki menntunar og ef konur eru ekki hluti af stjórnmálalífinu, opinberri stjórnsýslu og dómskerfi. Einungis ef konur eru sjálfar viðstaddar og virkar í friðarferlinu, er hægt að tryggja að jafnvel þau takmörkuðu réttindi sem þær hafa aflað sér, verði ekki notuð sem skiptimynt í hrossakaupum.

Ef friður á að vera varanlegur og réttlátur verða konur jafnt og Talíbanar að sitja við samningaborðið og taka ákvarðanir sem varða framtíð Afganistans.