Tregur vilji

Alþingi hefur gengið ötullega fram í að samþykkja ýmis lög og þingsályktanir sem varða íslenskt mál. Íslensk málnefnd hefur starfað vel að margháttuðum undirbúningi sem tengist þessari vinnu. Í lögum þessum og samþykktum er meðal annars lögð áhersla á kennslu íslensku sem móðurmáls á öllum skólastigum. Afar misjafnt er hvernig við hefur verið brugðist í skólum landsins. Hvers vegna er tregða að bregðast við eindregnum vilja opinberra aðila þegar viðfangsefnið er íslensk tunga?

Ekki fór mikið fyrir umræðum um VII. kafla í lögum um Stjórnarráð Íslands (nr. 115/2011, samþykkt 17. september, lögin tóku gildi 23. september). Þar er meðal annars sagt að „Forsætisráðherra mót[i] Stjórnarráðinu málstefnu í samráði við Íslenska málnefnd“. Enn fremur segir að „[m]ál það sem notað er í starfsemi Stjórnarráðsins eða á vegum þess skal vera vandað, einfalt og skýrt“. Í lögunum er gerð krafa um vandaða málnotkun og málstefna skal vera til.

Íslensk málnefnd sendi frá sér tillögur að íslenskri málstefnu í ritinu „Íslensku til alls“ árið 2008. Tillögur þessar voru samþykktar einróma sem þingsályktun á Alþingi 12. mars 2009 (þskj. 699).

Meginefnið er þetta:

„Þingsályktun um íslenska málstefnu.

Alþingi ályktar að samþykkja tillögur Íslenskrar málnefndar að íslenskri málstefnu sem opinbera stefnu í málefnum íslenskrar tungu.“

Þar með varð í fyrsta skipti í sögunni til íslensk málstefna. Alþingi lét ekki þar við sitja. 7. júní 2011 voru samþykkt Lög um stöðu íslenskrar tungu og táknmáls (nr. 61/2011). Fleira mætti nefna þar sem fram kemur eindreginn vilji stjórnvalda, til dæmis um aukinn hlut íslensku í kennslu í grunnskóla (kemur fram í viðmiðunarstundaskrá) og áhyggjur af stöðu íslensku í skólakerfinu, ekki hvað síst í menntun kennara.

Hverjum sem fylgst hefur með umræðu um íslenskt mál hér á landi og umræðu um móðurmál og móðurmálskennslu í nágrannalöndum hefur brugðið þegar hann áttar sig á hve víða er að finna afar tregan vilja til þess að fara eftir því sem ætlast er til af stjórnvöldum. Svo gæti virst sem ekki dugi að setja lög, að Alþingi samþykki þingsályktun, að Íslensk málnefnd lýsi yfir stefnu í lögbundum ársskýrslum, að mennta- og menningarmálaráðherra sendi stærstu kennaramenntunarstofnun bréf þar sem minnt er á íslenska málstefnu og þótt háskólakennarar fari í bréfum fram á að tekið verði tillit til þess vilja sem hér hefur verið lýst.

Hvers vegna?