Listalaun og menningarstefna

Njörður Sigurjónsson skrifar um styrki til menningarmála.

Opinberir menningarstyrkir eru hitamál og hafa verið lengi. Hinsvegar mætti umræða um menningarstefnu hins opinbera vera almennt marvissari en almenningur hefur litla hugmynd út á hvað hún gengur. Þar er fyrst og fremst við Alþingi að sakast sem ekki hefur viljað setja fram heildstæða stefnu í menningarmálum.

„Listamannalaun" eru misvísandi heiti á verkefnastyrkjum til sjálfstætt starfandi listamanna. Sótt er um styrki til verkefna og þurfa styrkþegar að skila inn skýrslu um efndir. Heimilt er að fella niður styrki til þeirra sem ekki sinna þeim verkefnum sem um var sótt. Listamannalaun eru því ekki atvinnuleysisbætur. Samkvæmt nýjum lögum eru þau í heildina 1325 mánaðarlaun árið 2010, eða 110 árslaun, sem skiptast á milli 200 listamanna í ólíkum hlutföllum. Sumir fá laun til eins eða tveggja ára, en flestir aðeins hluta úr ári, og oftast aðeins hluta af þeim kostnaði sem fellur til við verkefnin. Einingin „starfslaun" (266.737 kr. á mánuði) hentar því ekki alltaf til þess að áætla kostnað við einstök verkefni, t.d. hjá sviðslistahópum.

Á Alþingi hefur ekki verið áhugi fyrir því að setja fram opinbera menningarstefnu og látið nægja að benda á það sem gert er, til dæmis með vísan til fjárlaga, til marks um vilja yfirvalda í menningarmálum. Þetta hefur hentað ráðherrum vel þar sem þeir hafa getað ráðstafað þessum málaflokki að vild. Jafnframt hafa helstu hagsmunaaðilar, til dæmis félög listamanna og starfsmenn þeirra stofnana sem heyra undir sviðið, haft greiðan aðgang að skrifstofu ráðherra til að koma sínum óskum á framfæri.

Hængur er þó á þessu fyrirkomulagi því aðrir en innvígðir hafa ekki aðgang að stefnumótun málaflokksins og erfitt er að átta sig á heildarmyndinni. Almenningur hefur þannig ekkert með stefnu í menningarmálum að gera. Ekkert mat er lagt á árangur og litlar sem engar rannsóknir eru gerðar á því hvort mál þokist í rétta átt. Er nema von að þorri fólks viti ekkert um hvað málið snýst.

Höfundur er lektor í menningarstjórnun við Háskólann á Bifröst.