Spennandi tímar fram undan!

Undanfarið hefur talsvert verið rætt um fyrirhugaðan flutning sértækrar félagsþjónustu við fatlað fólk frá ríki til sveitarfélaga sem verður að veruleika um næstu áramót. Mikilvægt er að átta sig á um hvaða þjónustu er verið að ræða þegar fjallað er um málið. Fatlað fólk á rétt á allri almennri þjónustu ríkis og sveitarfélaga eins og aðrir landsmenn og stór hluti þessa hóps nýtur nú þegar þjónustu í því sveitarfélagi sem það býr í í formi félagsþjónustu, liðveislu og heimahjúkrunar. Ef þjónustu­þörf fatlaðs einstaklings er meiri en almennt gerist á viðkomandi rétt á þjónustu skv. lögum um málefni fatlaðra. Það er eingöngu sú þjónusta sem verið er að flytja nú til sveitar­félaganna, þ.e. sértæk félagsþjónusta vegna mikillar þjónustuþarfar sem nú er veitt af svæðis­skrifstofum um málefni fatlaðra. Það er vert að geta þess að í úttekt Guðrúnar Hannes­dóttur á lífs­kjörum öryrkja eru það eingöngu 11% öryrkja sem njóta þjónustu svæðis­skrifstofanna. Þegar skoðuð er fötlun þjónustuþega svæðisskrifstofa kemur á daginn að um 75% hópsins eru einstaklingar með þroskahömlun eða geðfötlun. Hagsmunasamtök fólks með þroskahömlun og geðfatlaðs fólks eru eindregnir stuðningsmenn þess að fatlað fólk sæki félags­þjónustu sína til sveitar­félags síns eins og aðrir íbúar. Þannig drögum við úr aðgreiningu fólks vegna fötlunar en leggjum drög að samfélagi fyrir alla. Slík samskipan í þjónustu er einnig í anda Madrídar­yfirlýsingar fatlaðs fólks frá árinu 2002 og samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðra.

Nokkur sveitarfélög og landssvæði, s.s. Akureyri og Norðurland vestra, Vestmannaeyjar, Þingeyjar­sýslur og Hornafjörður, hafa um árabil sinnt sértækri félags­þjónustu við fatlað fólk, fyrst sem tilraunaverkefni en síðan skv. þjónustusamningum. Reynslan hefur verið góð og alls staðar hafa menn verið sammála um að halda þjónustunni áfram hjá viðkomandi sveitar­félögum.

Markmið þeirrar breytingar sem á sér stað um áramót er að veita sértæka félagsþjónustu við fatlað fólk sem nærþjónustu í heimabyggð, bæta þjónustu og nýta betur fjármagn. Framkvæmd þjónustu og eftirlit með henni verða aðskilin með augljósum ávinningi fyrir þá sem þjónustunnar njóta. Þá felast spennandi tækifæri til þróunar í breytingunum og brýnt að menn horfi til framtíðar og verði óhræddir við að prófa nýjar leiðir. Benda má á að í samkomulagi ríkis og sveitarfélaganna er gert ráð fyrir þróun notenda­stýrðrar persónu­legrar aðstoðar sem þjónustu­formi og sett er fjármagn til þessa verkefnis sérstaklega. Fatlað fólk á Íslandi hefur barist fyrir því að slík þjónustu yrði almennari en verið hefur, hér er verið að stuðla að því og er það vel. Um áramót verða engar breytingar á þjónustu sem nú er veitt, starfsfólk á þjónustu­stöðvum verður það sama og notendur ganga til sinnar þjónustu óbreyttrar. Þetta er öllum hagsmunaaðilum ljóst og óþarfi og óábyrgt að ala á ótta og óvissu þegar um svo viðkvæma þjónustu er að ræða. Í framtíðinni munum við vonandi sjá jákvæða þróun í þjónustu við fatlað fólk, nýjar leiðir sem þróast í samstarfi notenda og sveitarfélaga.

Þegar þetta er skrifað er verið að leggja lokahönd á samkomulag ríkis og sveitarfélaga um verkefnið og lagafrumvarp verður lagt fram nú í byrjum nóvember. Gengið var frá fjárhagslegu samkomulagi í sumar. Samkomulagið felur í sér að fjármagn til þjónustunnar verður nánast óbreytt milli áranna 2010 og 2011 og sá niðurskurður sem boðaður var í þessum málaflokki kemur ekki til framkvæmda. Fjármagnið varðveitist því í málaflokknum og nýtist fötluðu fólki, sem er afar mikilvægt í ljósi þess niður­skurðar sem öll velferðarþjónusta þarf að taka á sig um þessar mundir. Í framtíðinni mun fjármagn til þjónustunnar miðast við þjónustuþarfir fólks í hverju sveitarfélagi og tryggt verður að fatlað fólk geti flust milli svæða án þess að þjónusta við það breytist.

Landssamtökin Þroskahjálp og Geðhjálp eru hagsmunasamtök þess hóps fatlaðs fólks sem þessi breyting varðar mestu. Við erum þess fullviss að flutningur þjónustunnar til sveitarfélaganna sé mikilvægur liður í að bæta þjónustu við fatlað fólk og stuðli að samskipan og samfélagi þar sem margbreytileiki mannfólksins er mikilvægur. Við lítum á 1. janúar 2011 sem upphaf vegferðar þar sem notendur þjónustunnar, sveitarfélög landsins og ríkisvaldið vinna saman að bættum hag þessa hóps. Við höfum allar forsendur til að gera vel, gerum það saman.