Ný stefna setur markið hátt

Loftslagsbreytingar af mannavöldum eru eitt af helstu viðfangsefnum mannkyns á þessari öld. Ný skýrsla Vísindanefndar Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar tekur af tvímæli um að hlýnun andrúmsloftsins sé af mannavöldum. Óheft losun gróðurhúsalofttegunda getur valdið jarðarbúum þungum búsifjum á næstu áratugum verði ekkert að gert.

Skýrsla Nicholas Stern hagfræðings bresku ríkisstjórnarinnar bendir á að kostnaðurinn við minnkun í losun gróðurhúsalofttegunda nú sé margfalt minni en kostnaður vegna afleiðinga loftslagsbreytinga í framtíðinni.

50-75% minni losunRíkisstjórnin hefur nú samþykkt nýja loftslagsstefnu á grunni stefnumörkunar frá 2002. Helsta nýmælið í stefnunni er langtímamarkmið um að minnka nettólosun gróðurhúsalofttegunda um 50-75% fram til 2050. Þessu markmiði verður ekki náð nema með markvissum aðgerðum, þar sem dregið verður úr eldsneytisnotkun, stutt við loftslagsvæna tækni og stuðlað að bindingu kolefnis úr andrúmslofti með landgræðslu og skógrækt. Í stefnunni er að finna ákvæði um ýmsar aðgerðir af þessum toga og bent á að þær gagnast oft til að ná jafnframt fleiri markmiðum. Endurnýjanleg orka

Helsta rót loftslagsvandans er bruni jarðefnaeldsneytis, sem eykur styrk koldíoxíðs í lofthjúpnum. Besta lausnin við þessum vanda er að nýta endurnýjanlegar orkulindir í stað olíu og kola. Nýting vatnsafls og jarðhita á Íslandi til innanlandsnota eða útflutningsiðnaðar er jákvæð frá þeim sjónarhóli. Útflutningur á íslenskri þekkingu á sviði jarðhita og annarrar loftslagsvænnar tækni er svo vafalítið veigamesta framlag Íslendinga í baráttunni gegn loftslagsbreytingum.

Mikið hefur verið rætt um stóriðju í sambandi við hina nýju loftslagsskýrslu og stefnu Íslands. Þar er nauðsynlegt að halda ákveðnum staðreyndum til haga. Losun gróðurhúsalofttegunda á hvert framleitt tonn af áli er líklega minni á Íslandi en í nokkru öðru landi, vegna þess að álverin nýta endurnýjanlega orku og búa við mjög strangar kröfur um losun flúorkolefna, sem eru skæðar gróðurhúsalofttegundir. Því er ekki hægt að halda fram með rökum að stóriðja á Íslandi sé slæm hvað varðar gróðurhúsaáhrif á heimsvísu. Það er almennt viðurkennt að svo sé ekki og þess vegna hafa Íslendingar fengið sérstakar losunarheimildir fyrir stóriðju hér á landi í Kýótó-bókuninni.

Loftslagsstefna er leiðarvísir

Þetta þýðir auðvitað ekki að stóriðjan sé án áhrifa á umhverfi okkar og náttúru. Iðjuver og tengdar virkjanir hafa ýmis neikvæð áhrif á náttúruna og umhverfið. Við leysum ekki loftslagsvanda heimsins með því einu að virkja íslensk fallvötn og jarðhitasvæði. Þar eru einnig einstakar perlur á heimsvísu, sem við verðum að vernda enn frekar en nú er gert. Stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs sem ríkisstjórnin hefur samþykkt er þannig stórt skref í íslenskri náttúruvernd. Sú skoðun að stóriðja á Íslandi eigi ekki rétt á sér sérstaklega vegna loftslagsbreytinga stenst hins vegar enga röklega skoðun. Þvert á móti hafa ýmis samtök veitt fulltrúum Íslands viðurkenningu fyrir stöðu landsins í loftslagsmálum, þar sem nýting endurnýjanlegra orkulinda er talin okkur helst til tekna.

Ísland á að vera í fararbroddi ríkja heims í baráttunni gegn loftslagsbreytingum. Við eigum að vera leiðandi í aukinni nýtingu jarðhita á heimsvísu, innleiða loftslagsvænt eldsneyti og tækni eins hratt og við getum og græða upp landið í sátt við sjónarmið náttúruverndar. Hin nýja stefna í loftslagsmálum getur orðið okkur gagnlegur leiðarvísir á þeirri vegferð. Þar er markið sett hátt og bent á raunhæfar leiðir í átt að því marki, sem hrinda þarf í framkvæmd.

Höfundur er umhverfisráðherra.

Því er ekki hægt að halda fram með rökum að stóriðja á Íslandi sé slæm hvað varðar gróðurhúsaáhrif á heimsvísu. Það er almennt viðurkennt að svo sé ekki.