Bókun 35 út­skýrð á manna­máli

Sumir myndu segja að bókun 35 væri ekki umfjöllunarefni sem fær áhorfendur til að hlaupa að skjánum en í þættinum er málið reifað á skemmtilegan og hnitmiðaðan máta. Það er gert með það að stafni að gera seigt og stórt mál auðmeltanlegt fyrir sem flesta. Þáttinn má berja augum í spilaranum hér að neðan.

Bókun 35 virðist ætla að verða eitt stærsta hitamálið á þinginu í vetur. Bókunin spratt eins og skrattinn úr sauðarleggnum eftir að Íslendingar höfnuðu aðildarviðræðum við ESB og hefur gripið hverja fyrirsögnina á eftir annarri. 

Ríkisstjórnin hefur gefið út að frumvarp um rétta innleiðingu bókunar 35 muni vera sett á oddinn. Stjórnarandstaðan segir það fráleitt að setja áherslu á bókunina beint í kjölfarið af því að þjóðin hafnaði áframhaldandi aðildarviðræðum við Evrópusambandið. 

Á sama tíma hefur Eftirlitsstofnun EFTA gefið út að verið sé að undirbúa málsókn gegn Íslandi, þar sem þau telja að bókunin hafi ekki verið innleidd með réttum hætti. Síðast þegar bókunin var til umræðu á þinginu stóð umræðan yfir í hátt í hundrað klukkutíma. Á tímapunkti voru það aðeins Miðflokksmenn sem héldu umræðunni gangandi langt fram á nótt, trekk í trekk.

En, hvernig komumst við hingað? Hvað gerist ef við innleiðum bókun 35? Og kannski mikilvægast af öllu, hvað í ósköpunum er bókun 35?

Byrjum á byrjuninni. EES-samningurinn var samþykktur á Alþingi árið 1993 eftir miklar deilur, til að mynda voru ungmenni handtekin með leikfangabyssur á Alþingi sama dag og samningurinn varð að lögum.

Í samningnum felst svokallað fjórfrelsi sem tryggir frjálst flæði vara, fólks, þjónustu og fjármagns yfir landamæri innan Schengen-svæðisins. Í samningnum felst þó ekki aðeins frelsi enda þarf  Ísland einnig að taka upp ákveðnar reglur frá Evrópusambandinu og þar komum við að bókun 35. 

Í grunninn snýst bókun 35 um það að ef lög sem Alþingi setur stangast á við reglur EES eigi að miða við reglur EES nema annað komi fram í íslenskum lögum. Þess má geta að aldrei er miðað við EES-reglur nema þeir hafi þegar farið í gegnum þingið og þar með orðið að íslenskum lögum. Nú segir aðeins í lögum að skýra skuli lög og reglur til samræmis við EES samninginn.

Bókun 35 er ætlað að tryggja að sömu reglur gildi alls staðar á innri markaðnum. Neytendur á svæðinu nytu sömu réttinda og fyrirtæki hér á landi þyrftu að uppfylla sömu skilyrði og fyrirtæki á meginlandi Evrópu. Frjálst flæði og þar með sameiginlegar reglur.

En það er ekki þannig að Ísland hafi enga aðkomu að því hvernig ESB-löggjöf verður að EES-reglu og að lokum að íslenskum lögum.

Ef það er komist að þeirri niðurstöðu að ný löggjöf Evrópusambandsins eigi við EES-samninginn- innri markaðinn semsagt- fá sérfræðingar Íslands, Noregs og Lichtenstein tækifæri til að koma með tillögur að aðlögun vegna sérstöðu hvers ríkis.

Sameiginlega EES nefndin, sem Ísland á fulltrúa í, tekur ákvörðun um hvort nýja reglan bætist við EES samninginn. Allir meðlimir þurfa að samþykja tillöguna einróma.

Þegar það er komið þarf Alþingi síðan að samþykkja nýju regluna með lagabreytingu. Þetta ferli yrði það sama með eða án innleiðingu bókunar 35.

Í þættinum er þetta ferli sett í einfaldari búning með kostulegum hætti.