Heimurinn bíður ekki eftir Ís­landi

„Það virðist sem við séum á hverjum degi minnt á að við lifum á tímum samkeppni stórvelda, að reglubundin alþjóðaskipan sé á undanhaldi og að hinir sterku geti gert það sem þeir geta, en hinir veiku verði að þola það sem þeir verða að þola.“

- Mark Carney, forsætisráðherra Kanada, 2026

Á örfáum árum hefur heimurinn orðið óstöðugri en flest okkar töldu mögulegt. Hugmyndir sem fyrir tveimur eða þremur árum hefðu talist fjarstæðukenndar eru orðnar hluti af daglegum fréttum. Tollar eru orðnir pólitískt þrýstingsvopn. Efnahagsþvingunum er beitt af áður óþekktri hörku. Alþjóðastofnanir sem áttu að tryggja stöðugleika eiga sífellt erfiðara með að standa undir hlutverki sínu. Jafnvel hefur verið rætt um möguleg átök milli ríkja sem eiga að vera bandamenn innan NATO.

Frá lokum síðari heimsstyrjaldar hefur Ísland notið góðs af alþjóðakerfi sem byggði á reglum fremur en valdi. Kerfi sem gerði litlum ríkjum kleift að standa jafnfætis stórveldum. Kerfi sem tryggði að sjálfstæði Íslands væri virt og að rödd okkar skipti máli, þrátt fyrir smæð okkar.

En það kerfi er að veikjast og þegar reglurnar veikjast eru það ekki stórveldin sem tapa, það eru ríki eins og Ísland.

Við erum tæplega 400 þúsund manna eyþjóð í Norður-Atlantshafi. Við eigum ekki stærsta markaðinn. Við eigum ekki her. Við getum ekki þvingað aðra til hlýðni. Styrkur okkar hefur alltaf falist í því að reglurnar giltu um alla - að alþjóðalög vógu þyngra en vald þeirra sterkustu.

Þess vegna skiptir Evrópa máli.

Ég vil ekki halda því fram að Evrópusambandið sé gallalaust. Langt því frá. Ég hef til dæmis gagnrýnt hvernig sambandið hefur nálgast reglusetningu á sviði gervigreindar og tel að þar hafi það farið of langt í varfærni á kostnað nýsköpunar.

En þetta snýst ekki um að velja hið fullkomna.

Þetta snýst um að velja það sem þjónar hagsmunum Íslands best í þeim heimi sem við búum í, ekki þeim heimi sem við óskum að væri enn til.

Aðild að Evrópusambandinu myndi ekki gera Ísland minna íslenskt. Hún myndi ekki taka frá okkur röddina. Þvert á móti myndi hún tryggja okkur sæti við borðið þar sem sífellt fleiri reglur sem hafa áhrif á íslenskt samfélag eru mótaðar. Hún myndi gefa okkur tækifæri til að hafa áhrif í stað þess að taka við ákvörðunum annarra eftir á.

Í heimi þar sem stórveldi keppast í auknum mæli um áhrif skiptir það máli.

Þess vegna finnst mér umræðan um þjóðaratkvæðagreiðsluna í ágúst oft byggð á röngum forsendum.

Já í ágúst er ekki já við aðild.

Já í ágúst er ekki já við evrunni.

Já í ágúst er ekki já við sameiginlegri sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins.

Já í ágúst er einfaldlega já við því að hefja viðræður. Já við því að fá staðreyndir á borðið. Já við því að sjá hvaða kjör standa Íslandi raunverulega til boða áður en þjóðin tekur endanlega ákvörðun.

Af hverju ætti sjálfstæð þjóð að óttast upplýsingar?

Af hverju ættum við að hafna samningaborðinu áður en við vitum hvað liggur á því?

Íslendingar hafa aldrei verið þjóð sem hræðist óvissuna. Við höfum byggt þetta land með því að horfast í augu við breytingar, laga okkur að nýjum aðstæðum og taka upplýstar ákvarðanir þegar mest hefur legið við.

Heimurinn bíður ekki eftir því að Ísland ákveði sig.

Spurningin er hvort við ætlum að mæta breyttum heimi af raunsæi eða nostalgíu. Hvort við ætlum að hafa áhrif á þær reglur sem móta framtíð okkar eða láta aðra móta þær fyrir okkur.

Ég kýs að Ísland hafi rödd.

Ég kýs að Ísland taki þátt.

Og þess vegna kýs ég já við því að hefja samtalið.

Höfundur er viðskiptafræðinemi.