Að neita að leita

Ég væri ekki lengi að fá falleinkunn í skóla ef ég skrifaði niðurstöðuna áður en ég opnaði bók eða kynnti mér heimildir. Þess vegna er kennt í öllum skólum landsins að opna bókina, kanna staðreyndir, fá gögnin, lesa gögnin og greina þau síðan. Og fyrst eftir þá vinnu, ætti ég að mynda mér endanlega skoðun. Ég ætti alls ekki að gera þetta í öfugri röð. 

Samt er ákveðinn hluti landsmanna núna mjög upptekinn af því að gera nákvæmlega það sem öllum íslenskum nemendum er kennt að gera ekki. Að ákveða niðurstöðu fyrirfram. 

Þann 29. ágúst verður ekki kosið um hvort Ísland gangi í Evrópusambandið. Þá verður aðeins kosið um hvort taka eigi upp viðræður. Já í þessari atkvæðagreiðslu er ekki endanlegt já við aðild. Þetta er já við því að afla upplýsinga. Já sem varðveitir bæði framtíðar já-ið og framtíðar nei-ið. Já til að sjá. 

Andstæða þess, er að neita að leita sér upplýsinga. Að dæma áður en maður veit. Það er ákvörðun um að vita ekki. Að neita að leita. Orðið fordómar merkir í grunninn að dæma fyrir fram. Að fella dóm áður en staðreyndir liggja fyrir. 

Við notum orðið fordómar yfirleitt um afstöðu til fólks, en hugsunarhátturinn getur birst víðar. Hann birtist þegar við ákveðum að eitthvað sé ómögulegt, hættulegt eða óæskilegt áður en við höfum kannað það. Það er einmitt það sem nei við viðræðum felur í sér. 

Nei-sinnar halda því fram að samningurinn verði ómögulegur. En það er enginn samningur kominn. 

Þeir segja að við fáum ekki ásættanlega niðurstöðu. En við höfum ekki reynt að semja um einhverja niðurstöðu. Hinir neikvæðu segja að Íslandi verði ekki mætt af skilningi. En þau vilja samt ekki láta á það reyna. 

Þetta er eins og að ákveða að skila jólagjöf áður en hún er opnuð. Eða hafna íbúðakaupum af því að maður hefur ákveðið fyrirfram að seljandinn muni aldrei samþykkja tilboðið. 

Hvað er eiginlega svona hættulegt við að fá samninginn á borðið? 

Andstæðingar áframhaldandi viðræðna tala mikið um fullveldi. Eins og það sé viðkvæmt postulín sem geti brotnað við það eitt að setjast niður við samningaborð. 

Ég sé fullveldi öðruvísi. Fullvalda þjóð þarf ekki að óttast viðræður. Hún fer inn í þær með skýr markmið og setur fram kröfur. Hún ver hagsmuni sína. Eins og allar aðildarþjóðir Evrópusambandsins hafa gert og eru mjög ánægðar með. 

Veik þjóð forðast hins vegar samtalið vegna þess að hún treystir sér ekki til að taka þátt í því. Sterk þjóð lætur reyna á samningsstöðu sína. 

Íslendingar hafa oft áður samið um hagsmuni sína, s.s. landhelgi, sjávarútveg og varnarsamstarf, EES-samninginn og fríverslun og ótal aðra þjóðarhagsmuni. Okkur hefur aldrei fundist það niðurlægjandi að semja þegar okkur hentaði að semja. 

Okkar kynslóð á skilið raunverulegt val 

Fyrir fólk á mínum aldri er Evrópa ekki brennandi hús eða efnahagslegt eyðiland. Evrópa er staðurinn þar sem við lærum, ferðumst, vinnum og eignumst vini. Við njótum Evrópu. 

Evrópskar ákvarðanir hafa nú þegar áhrif á réttindi okkar og tækifæri, á loftslagsmál og tækni, viðskipti og öryggi, hvort sem Ísland er innan sambandsins eða utan. Í gegnum EES-samninginn tökum við nú þegar upp stóran hluta regluverks Evrópusambandsins. Stóra spurningin er því ekki hvort við viljum tengjast Evrópu. Við erum fyrir löngu tengd henni. 

Spurningin er hvaða stöðu við viljum hafa innan þess samstarfs. Viljum við halda áfram að innleiða fjölda ákvarðana en hafa takmarkaða aðkomu að mótun þeirra? Eða gæti full aðild, með sæti við borðið, atkvæðisrétti og áhrifum, þjónað hagsmunum okkar betur? 

Gæti kannski stöðugri gjaldmiðill sem er með þrisvar sinnum lægri vexti en hin fullreynda króna, jafnvel hentað íslenskum almenningi og fyrirtækjum betur? 

Jafnvel þau sem eru efins um aðild hljóta að geta tekið undir að þessi spurning verður ekki leyst með hræðsluorðum og tilgátum, eða gömlum slagorðum þeirra sem hafa alltaf óttast erlent samstarf og iðulega haft rangt fyrir sér í þeim efnum. 

Að loka bókinni áður en fyrsti kaflinn er lesinn 

Nei-sinnar geta sett fram alls konar ástæður fyrir afstöðu sinni. Þeir geta talað um sjávarútveg, landbúnað, fullveldi eða efnahagsmál. Þetta eru allt lögmæt umræðuefni og þau eiga að vera rædd og tekin alvarlega. En þetta eru rök fyrir því að semja vel. Þetta eru ekki rök fyrir því að neita að semja. 

Við getum ekki komist að því, hvað Íslandi býðst með því að sitja heima og giska. Við getum ekki fengið lausnir með því að biðja ekki um þær. Við getum ekki metið samning sem við neitum að láta gera. Við getum ekki kallað það upplýsta ákvörðun að loka bókinni áður en við lesum fyrsta kaflann. 

Þann 29. ágúst stöndum við því frammi fyrir vali milli upplýsinga og ágiskana. Milli forvitni og fordóma. Milli þess að treysta þjóðinni fyrir endanlegri ákvörðun og þess að ákveða að þjóðin megi aldrei sjá hvað hún gæti fengið að velja um. 

Ég segi því já til að sjá þann 29. ágúst vegna þess að ég vil sjá hvað gæti leynst á bak við dyrnar og tekið endanlega ákvörðun þegar svörin liggja fyrir. 

Að neita að leita þann 29. ágúst er hins vegar miklu stærri og afdrifaríkari ákvörðun sem lokar dyrum. 

Ég vona því að allar kynslóðir þessa lands ákveði ekki að loka þessum dyrum fyrir okkur sem yngri erum. 

Höfundur er verkfræðinemi.