„Ofurnjósnaskip Pútíns“ í ís­lenskri lög­sögu

Sjálfur Vladimír Pútín Rússlandsforseti var viðstaddur þegar fáni var dreginn að húni um borð í njósnaskipinu Yuri Ivanov er það var formlega vígt sem njósnaskip við athöfn í Kalíníngrad vorið 2015, en þá var um ár liðið frá innlimun Rússlands á Krímskaga.

Þegar þýska dagblaðið Bild greindi frá vígslunni á sínum tíma kallaði miðillinn skipið „ofurnjósnaskip Pútíns“ enda var ekki um neina smáduggu að ræða, heldur glænýja kynslóð njósnaskipa í sjóherflota Rússlands.

Skipið Yuri Ivanov er 95 metrar að lengd, 16 metrar að breidd, vegur allt að fjögur þúsund tonn fullfermt og er með rými fyrir ríflega 120 manna áhöfn. 

Þá er skipið enn fremur búið háklassa njósnabúnaði, svo sem loftnetum, sem er ætlað að veita rússneska sjóhernum getu til upplýsingaöflunar, eftirlits, rafræns hernaðar, flotaumsjónar og hlerunar, samkvæmt skráningu þess í opna varnarmálagagnagrunninum ODIN. 

Skipið er einnig fært um að greina og fylgjast með loftvarnaeldflaugakerfum. 

Á þeim tíma sem skipið var kynnt var haft eftir sérfræðingi í málefnum Rússahers í umfjöllun Moscow Times að um væri að ræða skip sem væri sem var sérstaklega hannað til að fylgjast með bandaríska herflotanum og finna veika bletti í loftvarnarkerfi Bandaríkjanna, en það virkar einnig sem venjulegt njósnaskip.

Ekkert að leynast í kringum æfingu NATO

Nú hefur skipið dúkkað upp innan efnahagslögsögu Íslands, að sögn utanríkisráðuneytisins, sem hefur vaktað ferðir þess í rúma viku.

Áður en skipið kom hingað hafði það verið á sveimi í kringum kafbátaæfingu Atlantshafsbandalagsins (NATO), Dynamic Mongosse, sem haldin var fyrir utan strendur Noregs seinni hluta maí.

„Þannig að það hefur ekkert verið að leynast,“ segir Jónas G. Allansson, skrifstofustjóri varnarmálaskrifstofu utanríkisráðuneytisins, í samtali við Vísi.

„Svo hefur það verið að lóna hér á Norður-Atlantshafi og fór núna vestur með landinu. Og við fylgjumst bara náið með því.“

Njósnaskipið er nú sagt vera statt vestan við Ísland, milli Íslands og Grænlands, og stefnir suður samkvæmt nýjustu upplýsingum.

Þyrlu Landhelgisgæslunnar var í gær, laugardag, flogið yfir skipið, en Jónas segir að stjórnvöld hafi ekki átt nokkur samskipti við áhöfn rússneska skipsins.

„Svo fylgjast bandamenn okkar líka með þessari umferð. Þannig að þetta er í þéttu samráði Landhelgisgæslunnar, varnarmálaskrifstofunnar og herstjórnar Atlantshafsbandalagsins. Og svo fylgist NATO-flugstöðin í Keflavík líka með þessu,“ bætir Jónas við.

Hlusta á eftir samskiptum

En hvað er rússneskt skip að gera á þessum slóðum?

„Þetta skip er fyrst og fremst útbúið til þess að reyna að afla upplýsinga. Það er að hlusta á eftir samskiptum og fylgjast með því sem NATO-ríkin eru að gera í sínum æfingum,“ segir Jónas.

Rússnesk skip og flugvélar séu ekki óalgeng meðfram ströndum Noregs, við Bretland eða á hafsjónum í kringum Ísland, þótt þau haldi sig mest norður af Noregi í Barentshafi. Rússneskar flugvélar voru oft á sveimi yfir norsku hafsvæði í maí, að því er VG greindi frá.

„Það gerist oft þegar það eru stærri æfingar úti á sjó, þá koma oft flugvélar eða skip eins og þetta og eru í nágrenninu og reyna að skynja hvað það er sem við erum að gera, eins og við fylgjumst líka með því sem þeir eru að gera.“

Jónas segir að skipið hafi rétt til óhindraðrar siglingar í gegnum efnahagslögsögu Íslands en myndi þurfa sérstaka heimild ef það hyggst sigla um landhelgina.

Hafa engar áhyggjur

Engin bein hætta stafar af skipinu að sögn Jónasar og það er aðeins búið takmörkuðum vopnabúnaði.

Á vefsíðu ODIN kemur fram að um borð séu eldflaugavörpur af tegundinni SA-18 Igla, en um er að ræða skammdrægt loftvarnarkerfi sem er ætlað til þess að verjast loftförum í lágflugi, svo sem flugvélum, þyrlum eða drónum.

„Það er þá fyrst og fremst bara einhver svona lágmarksbúnaður til sjálfsvarnar. Ég get nú sagt að þetta sé kannski ekki herskip í hefðbundnum skilningi orðsins,“ segir Jónas.

Hafið þið engar áhyggjur af skipinu?

„Nei, engar sérstakar áhyggjur af þessu. Eins og ég segi þá er ekkert óvenjulegt að rússnesk herskip séu á ferðinni um Norður-Atlantshaf, þótt algengast sé að þau séu hérna austan megin við okkur og nær Noregi og svo upp í Barentshafi. En sennilega er þetta skip hér að lóna vegna þessarar umferðar bandalagsríkja í tengslum við æfinguna.“