Segir EES-samninginn einan og sér ekki duga lengur

Þorgerður Katrín var í ítarlegu viðtali við Frosta Logason á efnisveitunni Brotkast sem ekki hefur farið leynt með þá afstöðu sína að hann vilji ekki sjá að Ísland haldi áfram viðræðum við Evrópubandalagið.

Þorgerður lét það ekki slá sig út af laginu heldur færði hún rök fyrir því að Ísland ætti að hefja á ný vegferð í átt að Evrópusambandinu; hún sagði breytta heimsmynd, auknar öryggisáskoranir og þróun í alþjóðaviðskiptum gera að verkum að EES-samningurinn einn og sér nægi ekki lengur til að tryggja hagsmuni Íslands til framtíðar.

Segir samningsstöðu Íslands sterkari en áður

Þorgerður lagði áherslu á að fyrirhuguð þjóðaratkvæðagreiðsla snerist ekki um að ganga í Evrópusambandið heldur um að halda áfram viðræðum og fá samning á borðið sem þjóðin gæti síðan tekið afstöðu til.

Hún sagði að samningsstaða Íslands væri sterkari nú en áður vegna breyttra aðstæðna í alþjóðamálum.

„Við teljum samningsstöðu Íslands mjög sterka um þessar mundir út frá þróun heimsmála og margs fleira sem kemur til,“ sagði hún.

Að mati ráðherrans hefur umræðan um Evrópusambandið of lengi einkennst af getgátum og staðhæfingum um hvað hugsanlegur aðildarsamningur myndi fela í sér.

„Mér finnst það ekki ábyrgt að gera annað en að klára samninga þegar svona mikið er undir,“ sagði hún og bætti við að ef samningurinn reyndist Íslandi óhagstæður yrði hún sjálf meðal þeirra fyrstu til að hafna honum.

Ný heimsmynd kalli á nýja nálgun

Stór hluti viðtalsins snerist um breytt öryggisumhverfi í heiminum.

Þorgerður vísaði þar meðal annars til stríðsins í Úkraínu, vaxandi spennu milli stórvelda og umræðunnar um Grænland eftir yfirlýsingar Donald Trump Bandaríkjaforseta.

Að hennar mati sýndi sú umræða mikilvægi þess að Evrópuríkin stæðu saman.

„Evrópa stóð með Danmörku. Evrópa stóð með Grænlendingum,“ sagði hún.

Þótt hún hafnaði því að stefna ríkisstjórnarinnar gagnvart Evrópusambandinu væri fyrst og fremst viðbragð við Donald Trump sagði hún að allar þjóðir væru nú að endurmeta stöðu sína í öryggis- og varnarmálum.

„Við viljum ekki vera háð bara einu stórveldi,“ sagði ráðherrann og bætti við að Ísland ætti að styrkja samskipti sín bæði við Bandaríkin og Evrópu.

Telur krónuna ýkja áföll

Þorgerður gagnrýndi einnig íslensku krónuna og sagði að rannsóknir bentu til þess að hún mildaði ekki efnahagsáföll heldur ýkti þau.

Þar tók hún undir niðurstöður nýrrar skýrslu sem unnin var fyrir stjórnvöld um gjaldmiðlamál.

„Krónan er ekki að hjálpa okkur í áföllum heldur ýkir hún áföllin,“ sagði ráðherrann.

Hún hélt því jafnframt fram að kostnaðurinn við að reka sjálfstæðan gjaldmiðil væri verulegur fyrir íslenskt samfélag, meðal annars vegna gjaldeyrisvaraforða og viðskiptakostnaðar sem fylgir því að starfa utan stærri myntsvæða.

Þá sagði hún að núverandi kerfi hentaði ákveðnum hópum betur en almenningi og litlum fyrirtækjum.

„Hún er ekki að henta venjulegu fólki. Hún er ekki að henta litlum og meðalstórum fyrirtækjum,“ sagði hún.

Deilt um verðbólgu og ríkisfjármál

Í viðtalinu tókust Frosti og Þorgerður einnig á um efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar.

Frosti hélt því fram að aukin ríkisútgjöld og skattahækkanir hefðu átt þátt í að verðbólga hefði tekið við sér á ný eftir vaxtalækkunarferli Seðlabankans.

Þorgerður hafnaði þeirri skýringu og sagði að fleiri þættir réðu þar för.

Hún benti jafnframt á að ríkisstjórnin stefndi að hallalausum fjárlögum, hefði greitt niður skuldir ríkissjóðs og fengið hærra lánshæfismat frá alþjóðlegum matsfyrirtækjum.

Ráðherrann varði einnig hækkun veiðigjalda og sagði hana fyrst og fremst hafa verið réttlætismál.

„Þetta var prinsippmál,“ sagði hún og hélt því fram að þjóðin ætti rétt á eðlilegu gjaldi fyrir afnot af sameiginlegri auðlind sinni.

Vill að þjóðin fái að sjá samninginn

Þrátt fyrir að umræðan hafi víða einkennst af ágreiningi sneri Þorgerður ítrekað aftur að sama kjarnapunktinum: að þjóðin ætti að fá að sjá hvað raunverulega væri í boði.

Að hennar mati ætti umræðan ekki að snúast um vangaveltur um hugsanlegan aðildarsamning heldur um raunveruleg gögn og raunverulegan samning sem kjósendur gætu metið sjálfir.

„Ég er ekki að biðja um inngöngu. Ég er að biðja um að þjóðin fái að sjá þetta svart á hvítu,“ sagði utanríkisráðherra.