Sól­veig Anna um stöðu verka­fólks innan eða utan ESB

Í viðtali við Sólveigum Önnu Jónsdóttur, formann Eflingar, í Morgunblaðinu 14. apríl um að Evrópusambandið, er því haldið fram að verkafólk sé betur sett í íslensku umhverfi en innan ESB. Það er mikilvægt að taka þá umræðu alvarlega – en skoðum betur og berum saman:

Íslenska kerfið stendur áfram

Ef Ísland gengi í Evrópusambandið myndi það ekki þýða að íslenskt vinnumarkaðskerfi hyrfi. Kjarasamningar, hlutverk stéttarfélaga og samningsréttur launafólks yrðu áfram mótuð hér á landi, eins og ríki á borð við Danmörk og Svíþjóð gera í dag. Þar er réttur verkafólks jafnvel meiri en á Íslandi.

ESB ákveður ekki laun. Það setur lágmarksreglur um réttindi og vinnuvernd, en ríki geta gengið lengra. Ísland á áfram að setja sínar reglur eins og Norðurlöndin gera í dag.

Við erum nú þegar inni í kerfinu

Í gegnum EES-samningurinn hefur Ísland þegar tekið upp stóran hluta þess regluverks sem gildir um vinnumarkað í Evrópu. Munurinn er sá að nú höfum við takmörkuð áhrif á mótun þeirra reglna. Spurningin er ekki hvort við fylgjum evrópskum reglum – heldur hvort við viljum hafa áhrif til að bæta þær almennt innan ESB.

Hagsmunir verkafólks í breiðara samhengi

Staða verkafólks ræðst ekki aðeins af kjarasamningum, heldur einnig af:

• atvinnuöryggi
• stöðugleika í efnahagslífi (t.d. vöxtum)
• aðgengi að störfum

Hér geta sterkari tengsl við ESB skipt máli.

Aðgangur að stærri vinnumarkaði þýðir að Íslendingar geta leitað sér starfa í öðrum löndum án hindrana. Á sama tíma auðveldar það íslensku atvinnulífi að fá til landsins sérhæft starfsfólk þegar við þurfum á því að halda.

Stöðugleiki skiptir verkafólk miklu máli

Óstöðugleiki í gjaldmiðli og efnahagsumhverfi bitnar oft harðast á almennu launafólki. Fyrirsjáanlegra rekstrarumhverfi og sterkari tenging við stærri efnahagssvæði getur aukið stöðugleika – sem skilar sér í meira atvinnuöryggi og betri kjörum til lengdar.

Raunverulega valið

Ísland býr við sterkt vinnumarkaðskerfi og það á að verja. En það er ekki einstakt í Evrópu – Norðurlöndin hafa þróað svipuð kerfi innan ESB.

Kjarni málsins er því þessi: Aðild að ESB snýst ekki um að veikja réttindi verkafólks, heldur um að ákveða hvort Ísland vilji hafa áhrif á það umhverfi sem mótar réttindin innan ESB.

Niðurstaða

Það er mikilvægt að standa vörð um hagsmuni og réttindi verkafólks – launafólks almennt. En það þarf ekki að gera með því að hafna samstarfi. Þvert á móti getur sterkari staða innan Evrópu – með meiri áhrifum, stöðugra efnahagsumhverfi, meiri og opnari tækifærum – verið leið til að bæta kjör og tryggja þessi réttindi enn betur.

Umræðan ætti því ekki að snúast um ótta við ESB, heldur um hvernig við nýtum best þau tæki sem standa okkur til boða innan ESB.

En byrjum á því að segja já í ágúst við því að við fáum að sjá samninginn. Engin ætti að taka endanlega ákvörðun um samninginn fyrir en kosið verður um hann síðar.

Höfundur viðskiptafræðingur og stjórnarmaður í öldungaráði Viðreisnar.