Er Reykjavíkurleiðin að fara að breyta lands­laginu í leik­skólum til betri vegar - eða er hún að­eins skyndilausn?

„Við erum að leita að áhugasömu starfsfólki til að vinna í matvöruverslunum okkar víðsvegar á höfuðborgarsvæðinu. Starfið er mjög krefjandi og einstaklega mikið álag á hverjum vinnudegi, þar sem mannekla er mikil í verslununum. Þekkt er að starfsfólk okkar detti út úr vinnu vegna kulnunar. Við hvetjum öll kyn til að sækja um.“

Þetta gæti verið auglýsing frá matvöruverslun sem er að leita að starfsfólki, eins og leikskólar Reykjavíkur eru sífellt að gera um þessar mundir. Ég set auglýsinguna svona upp því þetta virðist vera orðræðan þegar kemur að starfi í leikskólum. Mikið er verið að tala um að fólk fáist ekki til að vinna í leikskólum þannig að ekki sé hægt að manna skólana og halda uppi þeirri þjónustu sem þeir gefa sig út fyrir að veita. Ég gef mér það að engum myndi detta til hugar að sækja um í þessari verslun meðan auglýsingin er orðuð svona en það gæti einmitt verið raunin varðandi störf í leikskólum. Hvern langar að sækja um vinnu á starfsstað þar sem endurtekið er talað um á öllum fréttamiðlum og í almennri orðræðu, að álagið sé stjarnfræðilega mikið og að enginn fáist til að vinna í leikskólunum. Það þarf að nálgast þetta með því að tala leikskólastarfið upp og gera það aðlaðandi að vinna í leikskólum. Ég hef sjálf kennt í leikskólum meira og minna í nær þrjátíu ár og veit ekkert starf sem er eins gefandi, skemmtilegt og kærleiksríkt. 

En höldum aðeins áfram með þessa uppskálduðu verslun. Fólk sækir þar um og hættir vegna álagins og staðan versnar dag frá degi þar sem ekki er unnið að því að minnka álagið, ráða inn nægilega margt starfsfólk og borga sanngjörn laun. Verslunin tekur þá upp á því að grípa til aðgerða. Nú þarf fólk að skrá það tvisvar á ári hvenær það ætlar sér að mæta í verslunina á næstu mánuðum. Hver og einn viðskiptavinur fær bara að vera í korter í búðinni án þess að þurfa að borga aukalega fyrir það. Þeir sem hyggjast stoppa lengur en í korter í búðinni þurfa að borga hærra verð fyrir hverja vöru. Fólk kvartar yfir því en svarið er að það hafi hver og einn val um að velja lengri tíma og borga aukalega fyrir það. Og sumir hafa orð á því að það sé hvort eð er ekki gott fyrir fólk að eyða of miklum hluta af deginum í matvöruverslunum. 

Ég er viss um að fólk yrði ekki hrifið af þeirri þjónustu sem búðin væri að veita fólki. Enda er verið að skerða þjónustuna mikið og valda viðskiptavinum streitu og auka álagi. Svona sé ég Reykjavíkurleiðina einmitt, sem mikinn streituvald fyrir margar fjölskyldur á sama tíma og hún er ákaflega ósanngjörn að mínu mati, bæði fyrir foreldra og ekki síður fyrir börnin. Margir mæra þessa leið, tala um hana koma í veg fyrir álag í leikskólastarfinu og að börnin græði bara á þessu því það sé ekki gott fyrir þau að vera svona lengi í skólanum. 

Fyrir mér er þetta minnkaða álag á leikskólakennurum frábært, en ég sé þetta ekki sem framtíðarlausn. Það þarf að fara lóðbeint í rót vandans, þá ástæðu að ekki fáist fólk til að starfa í leikskólum og skoða hvernig sé hægt að minnka álagið á leikskólastarfsfólki svo það detti ekki út af vinnumarkaðnum. Það er staðreynd að erfitt er að manna marga leikskóla Reykjavíkur og tel ég það vera vegna álags í starfi sem er auðveldlega hægt að minnka með öðrum aðferðum en að skerða þjónustuna til fjölskyldna. Það þarf að skoða hvers vegna álagið er svona mikið og finna allar leiðir til að minnka það - og því fylgir meðal annars að setja meiri pening í leikskólastarfið þannig að hægt verði að manna skólana betur. Ég tel vinnustyttinguna ekki vera að valda þessu vandamáli því það er auðveldlega hægt að halda í styttinguna og mæta henni með auka starfsfólki seinni partana. Ég sjálf vinn í leikskóla þar sem full vinna hjá starfsfólki er 7 klukkustundir og hefur það alls ekki sett skólann á hliðina og við erum ekki að glíma við þá manneklu sem þekkist í flestum leikskólum Reykjavíkurborgar. Þannig að mér finnst það ekki halda vatni að vinnustyttingin sem að koma leikskólastarfinu í vanda. Eins þurfa ráðamenn að endurskoða hver ásættanlegur fjöldi barna er á hvern starfsmann en ekki er til neinn almenn regla um það núna. Ég held að langflest leikskólastarfsfólk sé sammála um að of mörg börn eru á hvern starfsmann eins og staðan er í dag, og því fylgir vissulega auka álag. 

Það að skerða þjónustuna finnst mér bara koma vel út fyrir langþreytt starfsfólk leikskólanna sem eru margir hverjir á síðustu dropunum. Þetta gefur þeim tækifæri til að draga andann léttar og koma síður úrvinda út af vinnustaðnum í dagslok. Þetta er vel og einmitt það sem starfsfólkið sem býr við þessi skilyrði þarf á að halda um þessar mundir. En af hverju að líta á þetta sem framtíðarlausn þegar hægt er að byggja leikskólastarfið betur upp og halda því auðveldlega gangandi án þess að skerða þjónustuna? Margt fólk talar um hve frábært þetta er fyrir börnin, að fá styttri vinnudag og meiri tíma með foreldrum sínum. Það hljómar jú vel í eyrum fólks, því er ekki að neita. En þessu fylgir mikill fórnarkostnaður fyrir margar fjölskyldur og leikskólanemendur. Það er einstök forréttindablinda að halda að það sé lítið mál að minnka við sig vinnu. Fá heimili ganga á tekjum eins aðila, ef við miðum þetta við sambúðarfólk og staðan oft ansi svört hjá þeim sem eru einstæðir. Ef fólk þarf að stytta dagvinnutímann til að sinna heimili og börnum þarf í mörgum tilfellum að auka vinnu annars staðar í deginum til að ná endum saman. Þetta skerðir tíma fjölskyldunnar saman, þegar annað foreldrið þarf að vinna kvöld- eða helgarvinnu til að láta fjárhagslega dæmið ganga upp. Ég tel það mun betra fyrir börn að fá að vera í örygginu í leikskólanum aðeins lengur á hverjum degi, með vinum og starfsfólki sem elskar börnin í ræmur. Og fá að njóta samverustunda með fjölskyldunni utan leikskólatímans, án þess að foreldrar þurfi að sinna aukavinnu. 

Mér er líka mikið umhugað um líðan barnanna í þessu öllu. Sum börn taka því fagnandi að fá að fara snemma heim en af minni löngu reynslu af leikskólastarfi þykir börnum oft alls ekki gaman þurfa ítrekað að fara heim á undan hinum krökkunum og getur verið slagur í fataklefanum við að koma barninu heim. Svo á hinum enda spýtunnar, hvað börnin varðar sem þurfa að vera lengur en hin. Það reynist mörgum börnum mjög oft erfitt að vera lengur í leikskólanum en hinir og horfa á foreldra hinna barnanna koma og sækja vini þeirra og vinkonur. Þá sé ég gjarnan streitu myndast, barnið fer að spyrja ítrekað hvenær það verði sótt, hangir mikið úti í glugga í þeirri von  að sjá foreldrana koma inn um hliðið og nær barnið ekki ró og einbeitingu til að halda leik sínum áfram. Þetta er streituvaldur fyrir þessi börn sem oft varir í kannski 15-30 mínútur að jafnaði í dagslok. Ef við erum farin að tala um að börn fari töluvert fyrr heim en það, eins og klukkan 14:00, þá er verið að lengja í streitutíma barnsins og valda því aukaálagi. 

Ég skora á ráðamenn að fara á gólfið í leikskólum, tala við fólkið sem þar vinnur og heyra þeirra hliðar á því hvað er ásættanlegt í starfinu til að hægt sé að halda vinnuþreki, heilsunni og starfsánægju. Þetta gæti þýtt að það þurfi að setja meiri pening í leikskólakerfið en það kostar að halda utan um æsku landsins. Ég skora líka á ráðamenn að setja sig í samband við skólana sem eru ekki í vandræðum með álag og manneklu, og sjá hvort þar sé eitthvað sem væri hægt að innleiða í aðra skóla til að laga ástandið. Ég skora svo á stjórnendur leikskólanna að breyta orðræðunni og hætta að tala leikskólastarfið niður með þeim afleiðingum að engan langar að vinna þar. Það þarf að tala um dásemdir starfsins og gera það einstaklega spennandi og aðlaðandi. Þannig fáum við inn gott starfsfólk sem fær að kynnast af eigin raun hve dásamlegt starf þetta er. 

Höfundur er kennari í leikskóla.