Þegar mið­stýring er kölluð hag­ræðing

Ég ólst upp í 101 Reykjavík og þekki vel hvernig það er að hafa alla þjónustu innan seilingar. Fyrir rúmum tuttugu árum flutti ég hins vegar á Akranes og hef síðan þá verið stoltur íbúi landsbyggðarinnar. Það var meðvituð ákvörðun sem ég hef aldrei séð eftir. Ég valdi að búa í sterku samfélagi utan höfuðborgarsvæðisins, rétt eins og tugþúsundir annarra Íslendinga. Þess vegna snertir það mig djúpt þegar teknar eru ákvarðanir sem grafa undan þeirri búsetu.

Nýsamþykkt lög Alþingis um að fækka sýslumannsembættum úr níu í eitt eru skýrt dæmi um slíka ákvörðun. Hún er kynnt sem hagræðing og framfaraskref, en í raun er hér um að ræða hreina miðstýringu. Undir yfirskini skilvirkni er verið að færa störf, vald og þjónustu frá byggðum landsins og draga allt inn á höfuðborgarsvæðið. Þetta er gömul saga í nýjum búningi.

Sýslumannsembættin eru ekki bara stjórnsýslueiningar á blaði. Þau eru raunverulegir vinnustaðir og mikilvæg þjónusta við fólk í nærumhverfi þess. Þegar þau eru sameinuð í eina miðlæga stofnun er verið að slíta tengsl sem skipta máli, fækka störfum úti á landi og gera þjónustuna fjarlægari. Það er erfitt að sjá hvernig það á að skila „betri þjónustu við almenning“, nema almenningur sé skilgreindur eingöngu sem íbúar höfuðborgarsvæðisins.

Staðreyndin er einföld: ekki búa allir í Reykjavík, og það er vegna þess að fólk kýs að búa annars staðar. Fólk velur Akranes, Vestfirði, Norðurland, Austurland og Suðurland. Sú ákvörðun á að njóta virðingar. Í staðinn fáum við aftur og aftur skilaboð um að þjónusta og störf eigi helst heima á einu svæði landsins. Það er hroki gagnvart landsbyggðinni og þeim sem þar búa.

Ég er sérstaklega vonsvikin með þá þingmenn ríkisstjórnarinnar sem sjálfir koma af landsbyggðinni en kusu samt að styðja þetta frumvarp. Þeir vita nákvæmlega hvaða áhrif svona ákvarðanir hafa á sín heimahéruð, en kusu að fylgja flokkslínu fremur en hagsmunum fólksins sem kaus þá. Það eru mikil vonbrigði. Ég er jafnframt vonsvikin með þá þingmenn stjórnarandstöðunnar sem ákváðu að sitja hjá. Þegar verið er að taka jafn afdrifaríka ákvörðun fyrir framtíð landsbyggðarinnar er ekki boðlegt að forðast ábyrgð.

Ríkisstjórnin talar oft um byggðastefnu og jafnvægi milli landshluta. En byggðastefna sem birtist eingöngu í ræðum en ekki í raunverulegum ákvörðunum er einskis virði. Raunveruleg byggðastefna felst í því að efla opinber störf úti á landi, dreifa valdi og tryggja að þjónusta ríkisins sé aðgengileg fólki hvar sem það býr. Þetta frumvarp gerir hið gagnstæða.

Ég tala um þetta bæði sem íbúi landsbyggðar og sem bæjarfulltrúi á Akranesi. Við sveitarfélög um allt land erum stöðugt hvött til að efla samfélög okkar, skapa störf og styrkja þjónustu. En á sama tíma dregur ríkisvaldið til sín verkefni og tækifæri. Sú þróun er ekki sjálfsögð og hún er ekki óumflýjanleg. Hún er pólitísk ákvörðun.

Landsbyggðin er ekki vandamál sem þarf að einfalda eða skera niður. Hún er undirstaða Íslands. Hún á skilið þingmenn sem standa með henni þegar á reynir, ekki fulltrúa sem láta miðstýringarhugsun ráða för. Með þessari ákvörðun var stigið skref í ranga átt, og það er skylda okkar að segja það skýrt.

Ísland á að vera land fyrir alla – ekki bara fyrir þá sem búa innan 101.

Höfundur er stoltur íbúi landsbyggðarinnar og bæjarfulltrúi á Akranesi