Fyrir hvern er verið að byggja í Kópa­vogi?

„Það vantar íbúðir.“ Þannig hljómar viðkvæðið í umræðu um húsnæðismál á höfuðborgarsvæðinu. Þegar betur er rýnt í stöðu Kópavogs blasir við tvöfaldur vandi: það er ekki verið að byggja nægilega mikið miðað eigin þarfagreiningu bæjarins – og stór hluti þeirra íbúða sem eru í uppbyggingu eru of stórar og of dýrar fyrir venjulegt launafólk.

Samkvæmt mælaborði Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar (HMS) eru um 184 íbúðir í byggingu í Kópavogi. Tæplega 65% þeirra eru yfir 100 fermetrar að stærð. Þetta eru íbúðir sem henta síður ungu fólki, fjölskyldum eða þeim sem eru að stíga sín fyrstu skref inn á húsnæðismarkaðinn.

Þetta er athyglisvert í ljósi þess að húsnæðisáætlun Kópavogs leggur skýra áherslu á litlar og hagkvæmar íbúðir undir 90 fermetrum. Þörfin er vel greind á pappír, en uppbyggingin í raunveruleikanum fylgir ekki þeim markmiðum. Þá er einnig áhyggjuefni að frá árinu 2024-2025 fækkaði Kópavogsbúum fæddum á árunum 1990-1999 um 26 einstaklinga. Í sama aldursflokki á árunum 2023-2024 fjölgaði í þeim sama hópi um 189 einstaklinga. Þessar tölur sýna okkur að ungt fólk er að flytja úr bænum, enda tækifærin til að festa kaup á íbúð innan bæjarins þverrandi.

Þá höfum við einnig dæmi um einhverskonar lóðabrask þar sem ákveðið mynstur hefur verið að skapast: fjárfestir kaupir lóð eða eldri eign, þrýstir á breytingar á deiliskipulagi með útblásnum tillögum um aukið byggingarmagn og selur svo verkefnið áfram um leið og skipulagið hefur verið auglýst. Á því stigi hefur verðmæti lóðarinnar hækkað gríðarlega, án þess að ein einasta íbúð hafi verið byggð. Hundruð milljóna, jafnvel allt að milljarður króna, verða til í virðisaukningu sem sprettur beint úr skipulagsvaldi sveitarfélagsins.

Næsti aðili sækir síðan um frekari breytingar: stærri íbúðir, færri íbúðir, meiri lúxus. Útkoman er enn dýrari og stærra húsnæði sem selst illa. HMS hefur bent á að nýjar íbúðir seljist nú mun hægar en eldri eignir og á hærra fermetraverði. Staðreyndin er því sú að framboð er ekki í takt við þarfir fólks. Þetta er síður en svo óumflýjanleg þróun heldur afleiðing pólitískra ákvarðana.

Sveitarfélagið hefur verkfæri til að breyta þessu: setja skýr skilyrði við lóðarúthlutanir og tryggja hlutfall hagkvæmra íbúða í takt við þarfagreiningu bæjarins og áherslur í Húsnæðisáætlun bæjarins ásamt því að auka gagnsæi í skipulagsferlinu. Spurningin er einföld: fyrir hvern erum við að byggja? Ef svarið á að vera „venjulegt fólk“, þá þurfum við að haga uppbyggingunni í samræmi við það.

Höfundur er frambjóðandi til oddvita Viðreisnar í Kópavogi.