Lang­varandi ein­angrun ungrar konu gagn­rýnd af Amnesty

Íslandsdeild Amnesty kallar í yfirlýsingu eftir því að íslensk stjórnvöld komi tafarlaust á mikilvægum umbótum og tryggi rétt þeirra sem sitja í fangelsi að vera frjáls undan pyndingum og annarri grimmilegri meðferð.

Tilefni yfirlýsingar Íslandsdeildar Amnesty er umfjöllun um unga konu sem þjáist af bæði þunglyndi og öðrum röskunum en hefur verið í einangrun á fangelsinu á Hólmsheiði frá því 2. september á þessu ári. Konan er í síbrotagæslu og hefur verið ákærð fyrir ýmis brot gegn valdstjórninni, til dæmis hótanir gegn lögreglumönnum, skemmdarverk á lögreglubifreiðum og spark í lögreglumann við handtöku

Einangrunarvist eigi að heyra til undantekninga

„Mál konunnar hefur vakið athygli okkar og áhyggjur. Við minnum á að samkvæmt alþjóðalögum skal beiting einangrunarvistar heyra til algjörra undantekninga, hún skal vara í sem skemmstan tíma og ávallt vera háð ströngum skilyrðum. Neikvæð heilsufarsáhrif geta komið í ljós eftir aðeins örfáa daga í einangrun. Sjálfsvígshætta og sjálfsskaði eykst á fyrstu tveimur vikum einangrunarvistar,“ segir í tilkynningu Íslandsdeildar Amnesty.

Fjallað hefur verið um mál ungu konunnar, Anítu Óskar Haraldsdóttur, á RÚV og DV. Í frétt RÚV fyrir um mánuði síðan kom fram að hún væri í einangrun vegna hættu á sjálfsskaða. Móðir hennar sagði í viðtali ekki við fangelsisyfirvöld að sakast, enginn annar staður hefði fundist fyrir hana. Konan hefur verið ákærð fyrir ýmis brot gegn valdstjórninni, til dæmis hótanir gegn lögreglumönnum, skemmdarverk á lögreglubifreiðum og spark í lögreglumann við handtöku, auk fjölmargra umferðarlagabrota. Henni er því haldið á grundvelli laga um síbrotagæslu í ótiltekinn tíma í gæsluvarðhaldi.

Greint var frá því á vef DV fyrir um tíu dögum að réttarhöldum Anítu hefði verið frestað og því væri ljóst að hún myndi þurfa að vera í einangrun fram yfir áramót.

Í tilkynningu Íslandsdeildar Amnesty kemur fram að hætta á heilsustjóni aukist með hverjum degi í einangrun og minna samtökin á að í samræmi við alþjóðlegt bann gegn pyndingum og annarri grimmilegri, ómannlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu ætti aldrei að hafa fólk í viðkvæmri stöðu í einangrunarvist, svo sem fólk með fötlun, geðraskanir eða taugaþroskaraskanir, þar sem einkenni gætu versnað við einangrun sem er því líkleg til að valda skaða. Að sama skapi sé það skýrt brot á banni Sameinuðu þjóðanna gegn pyndingum að einstaklingur sæti langvarandi einangrunarvist, það er lengur en í fimmtán daga.

Takmarkað aðgengi að geðheilbrigðisþjónustu

Amnesty International minnir jafnframt á gagnrýni CPT-nefndar Evrópuráðsins, sem heimsótti Ísland í maí 2019 og gerði úttekt á fangelsum landsins. Nefndin lýsti þar yfir alvarlegum áhyggjum yfir því að fangar á Íslandi hafi mjög takmarkaðan aðgang að geðheilbrigðis- og sálfræðiþjónustu. Nefndin kallaði á íslensk stjórnvöld að grípa tafarlaust til aðgerða til að tryggja að fangar með geðraskanir sem þurfa á geðheilbrigðismeðferð að halda séu vistaðir á viðeigandi stofnunum með fullnægjandi þjónustu. 

Frá þeim tíma hefur verið sett á stofn geðheilsuteymi fangelsa. Teymið var nýlega fært frá Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins til Landspítalans.

„Við köllum eftir því að íslensk stjórnvöld komi tafarlaust á mikilvægum umbótum og tryggi rétt þeirra sem sitja í fangelsi að vera frjáls undan pyndingum og annarri grimmilegri, ómannlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu.“

Rúmlega 700 manns hafa skrifað undir undirskriftalista þess efnis að konunni verði komið í annað úrræði.